Η αναπαράσταση του μαύρου και του λευκού γυναικείου σώματος στον κινηματογράφο: πραγματικότητα και μύθος στα Vénus noire (2010) και Βlancanieves (2013)

Στην παρούσα διπλωματική εργασία μελετούμε την αναπαράσταση του μαύρου και του λευκού γυναικείου σώματος σε δύο ταινίες της πρόσφατης κινηματογραφικής παραγωγής. Η μία ταινία βασίζεται στην πραγματική ιστορία της μαύρης Saartjie Baartman -Vénus noire (2010)- και η άλλη βασίζεται στο μύθο της Χιονάτης -Βlancanieves (2013). Και στις δύο ταινίες παρ’όλες τις διαφορές τους έχουμε μία σκιαγράφηση του γυναικείου μαύρου και λευκού σώματος, των δυνατοτήτων και «αδυνατοτήτων» του. Και στις δύο ταινίες οι ηρωίδες λειτουργούν σαν μία «εξ-αίρεση» και παρ’όλη τη διαφορετική τους πορεία, έχουν παρόμοια κατάληξη: μετά το φυσικό τους θάνατο ακολουθεί άλλος ένας συμβολικός θάνατος με το βαθύτερο μήνυμα ότι «το σώμα σας δεν σας ανήκει». Αυτή η ομοιότητα ήταν και η αφορμή για να επιλέξουμε τις συγκεκριμένες ταινίες ως μελέτη για την αναπαράσταση του γυναικείου μαύρου και λευκού σώματος. Προκειμένου να στηρίξουμε τη θέση μας «το σώμα σας δεν σας ανήκει» αναλύουμε τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται στην κάθε ταινία ξεχωριστά και κατόπιν τα κοινά μοτίβα στις δύο ταινίες. Με ευρύτερη θεωρητική αφετηρία τη φεμινιστική, queer και διαπολιτισμική θεωρία του κινηματογράφου, εστιάζουμε στο ανδρικό, αποικιοκρατικό και ανθρωπολογικό βλέμμα. Ειδικότερα όσον αφορά το Βlancanieves, χρησιμοποιούμε τις έννοιες της femme fatale και του αγοροκόριτσου ενώ όσον αφορά το Vénus noire, επικεντρωνόμαστε στην αναπαράσταση του γυναικείου μαύρου σώματος στη Δύση και τη σημασία μαρτυριών όπως της Sarah Baartman. Αναλύουμε τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται στις δύο ταινίες εστιάζοντας στο βλέμμα και στον «πανοπτικό» (κατά Foucault) χαρακτήρα, στην επιθυμία αλλα και τις αντιστάσεις των ηρωίδων, στο μύθο (κατά Barthes) και πώς εξυπηρετεί την ιδεολογία εν τέλει η θέση μας επιβεβαιώνεται στην ίδια την εξαγορά του σώματος των ηρωίδων και το συμβολικό θάνατο/σιωπή που τις ακολουθεί. Καταλήγουμε πως παρ’όλες τις διαφορές των δύο ταινιών και των ηρωίδων τους, το μήνυμα ότι «το σώμα σας δεν σας ανήκει» είναι μία αφορμή για σκέψη πάνω στο δικό μας βλέμμα, σώμα και την επιθυμία του. Περαιτέρω έρευνα θα μπορούσε να γίνει και σε ταινίες με άλλες συνιστώσες από αυτές των ηρωίδων που μελετούμε στην παρούσα διπλωματική εργασία καθώς και σε άλλα οπτικοακουστικά μέσα προκειμένου να επιβεβαιωθούν τα όρια του κάθε μέσου αλλά και τα περιθώρια ανατροπής και αντίστασης μας στη θέση που υποστηρίζουμε σε αυτήν την εργασία.