Ψηφιακές τεχνολογίες και συνεργατικές διαδικασίες στον αστικό και αρχιτεκτονικό σχεδιασμό

Η αναζήτηση, συγγραφή και πρόθεση υλοποίησης της εν λόγω έρευνας πραγματοποιείται σε μια εποχή όπου οι ψηφιακές τεχνολογίες εμπεδώνουν σταδιακά την κυριαρχία τους στο σχεδιασμό αποσταθεροποιώντας παραδοσιακά σχήματα και πρακτικές και δημιουργώντας την αίσθηση μιας ευρείας αλλαγής παραδείγματος στον τρόπο αναπαράστασης, σχεδιασμού, παραγωγής και βίωσης του χώρου. Παράλληλα, μετά από δεκαετίες προσκόλλησης στο στατικό αρχιτεκτονικό αντικείμενο, αρχίζει να εμφανίζεται ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον για την πόλη και μια επανεπίσκεψή της με ένα νέο οπλοστάσιο εργαλείων που αναλαμβάνουν ξανά το εγκαταλελειμμένο εγχείρημα του να σταθούν απέναντι στην κλίμακα, την πολυπλοκότητα, τις εντάσεις και τις αντιφάσεις της. Μένει να δούμε όμως και το κατα πόσο η αντιμετώπιση των ψηφιακών τεχνολογιών ανα-μορφώνουν αντίστοιχα και τις Πόλεις σε εργαλειοθήκες ή οπλοστάσια από τα οποία διαλέγει κανείς ότι χρειάζεται για τους στρατηγικούς του ελιγμούς. Η γενικευμένη δυναμική της «δυνητικοποίησης» εγγίζει πέραν του «τρόπου» πληροφόρησης και επικοινωνίας, τους τρόπους κοινωνικής συνύπαρξης, καθόσον το ενεργό ψηφιακό παρόν των δικτύων οδηγεί στη σταδιακή ανάδυση συνθηκών υπερ-συνδεσιμότητας. Οι σχέσεις ελαστικοποιούνται σε επίπεδο χώρου και χρόνου. Η ευφυία επαυξάνεται τεχνητά, και η έννοια της συν-εργασίας ειδωμένη πλέον μέσω της δημιουργίας AD HOC σχέσεων, με τη μνήμη μας να εξελίσσεται όσο εξελίσσονται οι τράπεζες δεδομένων στις οποίες έχουμε πρόσβαση. Η μετάβαση των ψηφιακών εργαλείων στην κλίμακα του αστικού δε νοείται πλέον ως μια πρόσφατη «επανάσταση». Τα ψηφιακά εργαλεία έρχονται πια αντιμέτωπα με πολύ μεγαλύτερης κλίμακας και πολυπλοκότητας συστήματα προς μοντελοποίηση ή/και σχεδιασμό(διακυβέρνηση), και για το λόγο αυτό οφείλουν να ενσωματώνουν πιά ζητήματα που ξεπερνούν τη μορφογένεση και εντοπίζονται στην ίδια τη διαδικασία της λήψης αποφάσεων που οδηγούν σε αυτή. Η μεθοδολογία του αστικού μας σχεδιασμού οφείλει να απεμπλακεί από τη τάση αναζήτησης μιας μοναδικής βέλτιστης λύσης, και αντ’ αυτού να αναδεικνύει μια δυναμική σταθερή κατάσταση η οποία τροφοδοτείται από τις αστάθειες των σχέσεων που την ελέγχουν. Και οι συμμετέχοντες στην εμπλοκή και ενσωμάτωση των ψηφιακών τεχνολογιών στην αστική κλίμακα, οφείλουν πρίν παράξουν τα ίδια τα Κτήρια να μοντελοποιήσουν τις διαδικασίες αποφάσεων που τα γεννούν. Στα σύγχρονα αστικά περιβάλλοντα, οι νέες ψηφιακές τεχνολογίες [ΝΨΤ] και η ροική πραγματικότητα των τεχνολογιών επικοινωνίας [ΤΠΕ] είναι πανταχού παρών διεισδύοντας ως μεσάζοντας στη δημιουργία χωρικών σχέσεων μεταξύ ανθρώπων, τόπων και κοινωνικού φαντασιακού. Κατ’αυτό τον τρόπο, οφείλουμε να θέσουμε το ερώτημα του πως οι διαδικασίες κοινωνικής συμμετοχικότητας είναι ικανές να «εγγραφούν» τόσο σε φυσικό όσο και ψηφιακό χώρο. Η εν λόγω εργασία επιθυμεί να ανακαλύψει: Τον τρόπο με τον οποίο οι [ΤΠΕ] επανενεργοποιούν νέες μορφές συμμετοχικού σχεδιασμού και εν τέλει πρακτικές αστικής πολιτικής ικανές να κάνουν χρήση του χώρου ως βασικό πόρο και των πολιτών ως εσαεί συνεργατών. Ξεκινώντας με έναν έντονο θεωρητικό διάλογο του σύγχρονου αστικού "modus operandi" μέσα από το πρίσμα των νέων τεχνολογιών, η εργασία συζητά το κατά πόσο αυτές παρέχουν νέους «τρόπους» κοινωνικής αλληλεπίδρασης και συνύπαρξης. Παράλληλα με το θεωρητικό διάλογο η εργασία προχώρησε σε “in situ” παρατήρηση, καταγραφή, στατική φιλμογράφηση αλλά και στοχευμένες συνεντεύξεις ανοιχτού τύπου στο ινστιτούτο IAAC – Institute of Advanced Architecture of Catalonia και το εργαστήριο Fab Lab Barcelona με το νέο τους προιόν Smart Citizen Kit. Tο αποτέλεσμα όλων των μέσων έρευνας κατέδειξαν τρόπους αρχιτεκτονικής και αστικής παραγωγής όπου ο αστικός χώρος αντιμετωπίζεται ως εν-ενεργεία τόπος παραγωγής χωρικών σχέσεων, ως πεδίο άπειρων μεταμορφώσεων πέραν του σχεδιασμού. Τέλος η εργασία προσπαθεί να εγείρει ερωτήματα αναφορικά με το κατα πόσο οι νέες τεχνολογίες, ειδωμένες ως κοινωνικά ενσωματωμένες διαδικασίες, μπορούν να δράσουν ως η ραχοκοκαλιά του κοινωνικού ιστού. Το κατα πόσο είναι ικανές να μεταμορφώνουν το αστικό περιβάλλον σε τόπο αδιάκοπων συμμετοχικών δράσεων, σε κοινωνικό εργαστήρι και συνεπώς να υποστηρίξουν τον καινοτόμο όρο «υβρική πόλη».