Η εφαρμογή της Ανοιχτής Μεθόδου Συντονισμού (ΑΜΣ) στα πεδία της κοινωνικής προστασίας και της κοινωνικής ένταξης

Αντικείμενο εξέτασης της παρούσας διατριβής αποτελεί η Ανοιχτή Μέθοδος Συντονισμού (ΑΜΣ) στην κοινωνική προστασία και κοινωνική ένταξη (στο εξής «κοινωνική ΑΜΣ»), όπως αυτή διαμορφώθηκε στο πλαίσιο της Στρατηγικής της Λισαβόνας από το 2000 έως και σήμερα. Από την απαρχή της Στρατηγικής της Λισαβόνας (Μάρτιος 2000), η ΑΜΣ υιοθετήθηκε πανηγυρικά ως ένα χρήσιμο εργαλείο διαμόρφωσης πολιτικής στον τομέα της Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Πολιτικής, καθώς χρησιμοποιεί την ανταλλαγή απόψεων, εμπειριών και καλών πρακτικών με σκοπό να βοηθήσει τα κράτη μέλη να διαμορφώσουν την κατάλληλη πολιτική, για την αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα διατριβή διαρθρώνεται σε τρία συστατικά μέρη. Στο πρώτο μέρος, εξετάζεται το θεσμικό πλαίσιο της ΑΜΣ, όπως αυτό διαμορφώθηκε σταδιακά μετά τη Λισαβόνα (2000) στα επιμέρους πεδία της κοινωνικής ένταξης, των συντάξεων και της υγείας και επιχειρείται μια σύγκριση μεταξύ των τριών διακριτών εφαρμογών, ώστε να εντοπιστούν οι διαφορές και οι ομοιότητές τους. Στο δεύτερο μέρος, εξετάζονται η εφαρμογή του εργαλείου της κοινωνικής ΑΜΣ στα κράτη μέλη και τα αποτελέσματα πολιτικής, με ιδιαίτερη έμφαση στη συμμετοχή της Ελλάδας στη διαδικασία της ΑΜΣ. Παράλληλα, επιχειρείται μια σύντομη, άλλα όσο το δυνατόν αντιπροσωπευτική παρουσίαση των περιπτώσεων άλλων τεσσάρων κρατών μελών (Ηνωμένο Βασίλειο, Πορτογαλία, Σουηδία και Κύπρος) ώστε να φανεί πώς αυτά τα κράτη μέλη έχουν αξιοποιήσει την ΑΜΣ, σε σύγκριση με την Ελλάδα. Μέσα από την εξέταση της εφαρμογής θα εντοπιστούν τα προβλήματα και τα ελλείμματα νομιμοποίησης της ΑΜΣ. Τέλος, στο τρίτο μέρος, παρουσιάζεται το νέο πλαίσιο του Ανοιχτού Συντονισμού, όπως αυτό διαμορφώθηκε μετά το 2006 και τον εξορθολογισμό του θεσμικού πλαισίου της κοινωνικής ΑΜΣ, με σκοπό να φανεί ποια είναι τα αποτελέσματά του εξορθολογισμού στην παρούσα φάση και ποια είναι η προοπτική του για το μέλλον, υπό το πρίσμα της περαιτέρω ενίσχυσής του. Βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η ΑΜΣ ως εργαλείο διαμόρφωσης πολιτικής παρουσιάζει προβλήματα στην τεχνική (π.χ. πολυπλοκότητα, επικαλύψεις στους στόχους, έλλειψη συγχρονισμού) και ελλείμματα δημοκρατικής νομιμοποίησης (ελλιπής συμμετοχή των ενδιαφερομένων μερών, αδιαφάνεια, προσκόμματα στη διαδικασία μάθησης και έλλειψη αποτελεσματικότητας). Ο θεσμικός εξορθολογισμός (2006) ενίσχυσε μεν τον εποπτικό μηχανισμό επιχειρώντας να αντιμετωπίσει τα τεχνικά προβλήματα, αλλά τα ελλείμματα του δημοκρατικού χαρακτήρα της ΑΜΣ παραμένουν. Παράλληλα, η λειτουργία της ΑΜΣ έχει διαφορετικά αποτελέσματα για κάθε κράτος μέλος τα οποία, λόγω του εθελοντικού της χαρακτήρα και της ποικιλομορφίας των εθνικών συστημάτων κοινωνικής προστασίας, εξαρτώνται κυρίως από την ύπαρξη πραγματικής πολιτικής βούλησης και τη διάθεση επαρκών πόρων προς τις σωστές κατευθύνσεις. Στο πλαίσιο αυτό, βασικό επίτευγμα της ΑΜΣ έως τώρα θεωρείται η «σύγκλιση σε επίπεδο ιδεών» μεταξύ των κρατών μελών, δηλαδή η δημιουργία κοινών πεποιθήσεων όσον αφορά τα κύρια προβλήματα και τις αιτίες που τα προκαλούν σε ένα τομέα πολιτικής.