Επανα-οικογενειοποίηση και κοινωνική αναπαραγωγή στην Ελλάδα των μνημονίων

Η Ελλάδα προσπαθώντας από τη δεκαετία του 1990 να συγκλίνει προς το βορειοευρωπαϊκό «πρότυπο εκσυγχρονισμού», διατηρώντας σταθερά μια σειρά από δομικές παθογένειες στο οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό πεδίο, βρέθηκε αντιμέτωπη με την οικονομική κρίση του 2008, που την οδήγησε στην εφαρμογή μνημονίων και συμφωνιών διάσωσης, ως επιβαλλόμενη λύση στην εξυπηρέτηση του χρέους και στη διαχείριση της κρίσης. Η αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία και οι πολιτικές λιτότητας που εφαρμόστηκαν, οδήγησαν σε ένα φαύλο κύκλο λιτότητας-ύφεσης-αδυναμίας κοινωνικής αναπαραγωγής, οδηγώντας στη φτωχοποίηση μεγάλων τμημάτων του ελληνικού πληθυσμού, στη σοβαρή υποβάθμιση της εργασίας ως μέσου κοινωνικής ένταξης και αναπαραγωγής, στη συρρίκνωση και τον αναπροσανατολισμό του κράτους πρόνοιας, καθώς και στην ανάπτυξη νέων άτυπων μορφών προστασίας και ανθεκτικότητας. Υπό το πρίσμα αυτό, η οικογένεια αναγκάστηκε να στηρίξει τα μέλη της που βρέθηκαν σε ανάγκη (άνεργοι, ηλικιωμένοι, ανάπηροι κ.α.), μέσω «επανα-οικογενειοποίησης» της προστασίας τους. Το βάρος της κρίσης μετακυλίστηκε από το κράτος και τις επιχειρήσεις στην οικογένεια, η οποία ωστόσο δεν ήταν πάντα σε θέση να αποτελέσει το ρόλο του «κοινωνικού αμορτισέρ», ώστε να απορροφήσει τους συστημικούς κοινωνικό-οικονομικούς κραδασμούς, βιώνοντας συχνά τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό, αναζητώντας πρόνοια από άτυπους φορείς κοινωνικής προστασίας, επιλέγοντας τη μετανάστευση κυρίως νέων και εκπαιδευμένων μελών της ή επαναχαράσοντας νέες οικογενειακές στρατηγικές που δημιουργούσαν ad hoc συνδυασμούς διαφορετικών αναλογίων των παραπάνω εναλλακτικών τρόπων προσαρμογής και επιβίωσης. Έτσι, η σύγχρονη ελληνική οικογένεια, εμφανίζοντας στοιχεία αποθεσμοποίησης και ρευστότητας στη μορφή και τη δομή της, αποτέλεσε ξανά το «λιμάνι σε ένα άκαρδο κόσμο», απέναντι σε μια παγκοσμιοποιημένη και ανεξέλεγκτη κοινωνία της διακινδύνευσης.