Η επίδραση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στην περιφερειακή ανάπτυξη

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει την επίδραση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στην περιφερειακή ανάπτυξη, αναδεικνύοντας τη συμβολή τους στην ενίσχυση της οικονομικής, κοινωνικής και χωρικής συνοχής, υπό το πρίσμα της βιώσιμης ανάπτυξης και της ενδογενούς αναπτυξιακής δυναμικής. Η έρευνα στηρίζεται σε βιβλιογραφική ανάλυση και συγκριτική αξιολόγηση του θεσμικού πλαισίου, των χρηματοδοτικών εργαλείων, των περιφερειακών επιδράσεων και των παραγόντων που επηρεάζουν τη διείσδυση των ΑΠΕ σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Αρχικά, η εργασία αναπτύσσει το θεωρητικό υπόβαθρο της περιφερειακής ανάπτυξης, αναδεικνύοντας τις διαφορετικές διαστάσεις της (οικονομική μεγέθυνση, ανάπτυξη, πρόοδος) και αναλύοντας τις θεωρίες που ερμηνεύουν την περιφερειακή δυναμική, με έμφαση στη νεοκλασική προσέγγιση και τη θεωρία της ενδογενούς ανάπτυξης. Υπογραμμίζεται ότι οι ΑΠΕ, ως αξιοποίηση τοπικών πόρων και καινοτόμων τεχνολογιών, αποτελούν κρίσιμο παράγοντα ενίσχυσης της ενδογενούς ανάπτυξης, καθώς κινητοποιούν κεφάλαιο, δεξιότητες και κοινωνικούς πόρους σε τοπικό επίπεδο, μειώνοντας τις περιφερειακές ανισότητες. Στη συνέχεια εξετάζεται η έννοια των ΑΠΕ και οι βασικές τους κατηγορίες (αιολική, ηλιακή, υδραυλική, βιομάζα, γεωθερμία), καθώς και η συμβολή τους στην ενεργειακή ασφάλεια και τη μείωση εκπομπών CO₂. Αναδεικνύεται ότι η διεύρυνση του ενεργειακού μείγματος με ΑΠΕ μειώνει την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα και περιορίζει τη μεταβλητότητα του ενεργειακού κόστους, ενισχύοντας τη σταθερότητα των περιφερειακών οικονομιών. Παράλληλα, παρουσιάζεται το θεσμικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) (RED II, RED III, Fit for 55, Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία) και η ενσωμάτωσή του στην ελληνική πολιτική μέσω του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) και σχετικών νόμων, με στόχο την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σύνδεση των ΑΠΕ με την περιφερειακή ανάπτυξη, όπου καταδεικνύεται ότι αποτελούν μοχλό δημιουργίας θέσεων εργασίας, προώθησης τοπικών επενδύσεων και ενίσχυσης των εισοδημάτων μέσω της ενεργοποίησης τοπικών παραγωγικών συστημάτων. Η ανάπτυξη έργων ΑΠΕ λειτουργεί πολλαπλασιαστικά στις περιφερειακές οικονομίες, μέσω άμεσων και έμμεσων αποτελεσμάτων στην απασχόληση, την τεχνογνωσία, τις υποδομές και την επιχειρηματικότητα. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι υφίστανται προκλήσεις, όπως η κοινωνική αποδοχή, η χωροθέτηση, η ανισοκατανομή οφελών και οι περιορισμοί στα δίκτυα, που υποδεικνύουν την ανάγκη ύπαρξης συμμετοχικού σχεδιασμού και δίκαιης ενεργειακής μετάβασης. Ακολούθως αναλύονται τα χρηματοδοτικά εργαλεία στήριξης (Εταιρικό Σύμφωνο για το Πλαίσιο Ανάπτυξης - ΕΣΠΑ, Horizon Europe, InvestEU, Ταμείο Ανάκαμψης, Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης), τα οποία λειτουργούν ως καταλύτες για την ωρίμανση έργων ΑΠΕ, ιδίως σε ενεργειακά εξαρτώμενες ή λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. Η μελέτη συγκριτικής αξιολόγησης μεταξύ επιλεγμένων κρατών-μελών αναδεικνύει διαφοροποιήσεις ως προς τη διείσδυση των ΑΠΕ, οι οποίες εξαρτώνται από δομικά χαρακτηριστικά οικονομίας, θεσμική ωριμότητα, κοινωνική συναίνεση και διοικητική ικανότητα. Συμπερασματικά, οι ΑΠΕ φαίνονται ως κρίσιμος μοχλός μετασχηματισμού των περιφερειακών οικονομιών, ικανοποιώντας ταυτόχρονα τους στόχους βιωσιμότητας, ενεργειακής ασφάλειας και εδαφικής συνοχής. Η επιτυχής αξιοποίησή τους απαιτεί ολοκληρωμένο σχεδιασμό, αποκεντρωμένη διακυβέρνηση, ενεργή συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και συνεκτική αξιοποίηση των χρηματοδοτικών εργαλείων, ώστε η ενεργειακή μετάβαση να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης και όχι ως παράγοντας νέων χωρικών ανισοτήτων.