Κοινωνική πολιτική και χειραφέτηση πριν και μετά την κρίση του κοινωνικού κράτους

Πριν και κατά την περίοδο της κρίσης της δεκαετίας του 1970 αναπτύχθηκαν τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις σε σχέση με το ρόλο του κοινωνικού κράτους στον κοινωνικό μετασχηματισμό. Η προσέγγιση των Νέων Κοινωνικών Κινημάτων (ΝΚΚ) αντιτάχθηκε στην αυταρχική λειτουργία του κοινωνικού κράτους ενώ πρότεινε πολιτικές προεικόνισης των αλλαγών εκείνων που αποτελούν τον τελικό στόχο μιας μελλοντικής προοπτικής. Οι νεομαρξιστικές επεξεργασίες της περιόδου συνέκλιναν στην ύπαρξη μιας χρόνιας δομικής ρήξης ορθολογικότητας στις πολιτικές του κοινωνικού κράτους, στην οποία οδηγείται εξαιτίας της αντίφασης κράτους - οικονομίας. Ως εκ τούτου, το κοινωνικό κράτος αντιμετωπίζεται ως βασικό πρόβλημα και δεν περιλαμβάνεται στις προτεινόμενες λύσεις. Παράλληλα με τις νεομαρξιστικές προσεγγίσεις, αναπτύσσεται η θεωρία των πόρων εξουσίας, η οποία αναγνωρίζει τις αντιφάσεις οικονομίας - πολιτικής, ωστόσο, διαβλέπει μια θετική λύση τους μέσω της ανάπτυξης του κοινωνικού κράτους σε μια προοπτική οικοδόμησης ενός δημοκρατικού σοσιαλισμού. Εξαιτίας της όξυνσης των ανισοτήτων που επέφερε η επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού επανήλθε η θεωρητική συζήτηση για το ρόλο της κοινωνικής πολιτικής στην κατεύθυνση ενός μετακαπιταλιστικού μέλλοντος. Η προσέγγιση των κινημάτων των αρχών του 21ου αιώνα προτάσσει τη συγκρότηση εναλλακτικών εγχειρημάτων της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας για την κάλυψη των κοινωνικών αναγκών και την επέκταση της οικονομικής δημοκρατίας. Η σοσιαλδημοκρατική προσέγγιση εστιάζει σε πολιτικές ενίσχυσης του κοινωνικού κράτους στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πολιτικής αναδιανομής του πλούτου, η οποία οδηγεί σε μείωση των ανισοτήτων σε μια κατεύθυνση ενός “συμμετοχικού σοσιαλισμού του 21ου αιώνα”. Οι σύγχρονες μαρξιστικές προσεγγίσεις επιχειρούν, με κριτικό πνεύμα, να συνδυάσουν στοιχεία των δύο προηγούμενων προσεγγίσεων προτείνοντας μεταρρυθμίσεις επαναστατικού χαρακτήρα οι οποίες δεν βελτιώνουν απλά τις συνθήκες ζωής των υποτελών τάξεων αλλά συμβάλλουν στην αλλαγή της ταξικής ισορροπίας ισχύος, ακόμα και αν δεν οδηγούν από μόνες τους στην υπέρβαση του καπιταλισμού.