Η Υψηλή Στρατηγική της Ελλάδος στο κυπριακό πρόβλημα από τη δεκαετία του ’50 έως σήμερα: πολιτικές και στρατηγικές παράμετροι

Η Κύπρος, ως το τρίτο μεγαλύτερο νησί της Μεσογείου, κράτησε την ελληνικότητά της στο διάβα των αιώνων, παρά το γεγονός ότι κατακτήθηκε από διάφορες δυνάμεις, με τελευταίους του Βρετανούς, οι οποίοι από το 1878 - 1960 ασκούσαν την κυριαρχία επί αυτής. Ευρισκόμενη σε σπουδαία γεωστρατηγική θέση και λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του ΄50, αποτελούσε για τους τελευταίους σημαντική βάση εξυπηρέτησης των στρατηγικών συμφερόντων τους. Για την Ελλάδα, η Κύπρος πέρα από τους «δεσμούς αίματος» με τον πληθυσμό, θεωρείται με γεωστρατηγικούς όρους, ως η γέφυρα που την ενώνει με τη Μέση Ανατολή. Για την Τουρκία, η νήσος λόγω θέσεως βρίσκεται στο μαλακό της υπογάστριο, θεωρούμενη μαζί με το Αιγαίο, ως μέρος της εθνικής της ασφάλειας. Έτσι, σταθερά μετά το 1956 και χρησιμοποιώντας ως «πολιορκητικό κριό» την τουρκική μειονότητα στο νησί, επεδίωξε ουσιαστικά την αναθεώρηση της συνθήκης της Λωζάννης και την ανατροπή του status quo, τόσο στην Κύπρο – το οποίο πέτυχε με την εισβολή του 1974 – όσο και στο Αιγαίο που είναι σε εξέλιξη. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, η Ελλάδα εξέρχονταν από τον Β΄ΠΠ και τον εμφύλιο, πλήρως εξαρτώμενη οικονομικά και αμυντικά από τον αμερικανοβρετανικό παράγοντα. Η κυβέρνηση Παπάγου, επέλεξε να διεθνοποιήσει το αίτημα των Κυπρίων για αυτοδιάθεση, το οποίο στην ουσία σήμαινε «Ένωση» με την Ελλάδα. Έτσι, υιοθέτησε μια αναθεωρητική υψηλή στρατηγική αλλαγής του status quo στη νήσο, ερχόμενη όμως αντιμέτωπη με τη Βρετανία και τις ΗΠΑ. Η πρώτη, ως η άμεσα ενδιαφερόμενη, κατάφερε με διπλωματικούς ελιγμούς, αφενός να επιβάλει την Τουρκία ως παράγοντα επίλυσης του προβλήματος και αφετέρου να εξασφαλίσει τα συμφέροντά της στο νησί. Η αποτυχία στον ΟΗΕ, παρά τον ηρωικό ένοπλο αγώνα στην Κύπρο, επέβαλε τον συμβιβασμό με τη μορφή της ανεξαρτησίας, όπως αυτή αποτυπώθηκε με τις θνησιγενείς συνθήκες Ζυρίχης – Λονδίνου. Η περίοδος 1960 – 1974, οδήγησε στην εθνική τραγωδία της εισβολής και κατοχής του 37% του κυπριακού εδάφους από τους Τούρκους, που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Τα παραπάνω, ήταν αποτέλεσμα της επιτυχούς εφαρμογής των διχοτομικών σχεδίων της Τουρκίας, η οποία εκμεταλλεύτηκε τους εσφαλμένους χειρισμούς της ελληνική πλευράς, αλλά και την πολιτική αστάθεια και τη δικτατορία στην Ελλάδα. Έτσι, η εκ νέου αναθεωρητική υψηλή στρατηγική της «Ένωσης» στα μέσα της δεκαετίας, κατέληξε μετά από παλινωδίες και μέσα από μια σειρά τραγικών σφαλμάτων και ενεργειών στα γνωστά τετελεσμένα της εισβολής. Από το 1974, η Κυπριακή Δημοκρατία, πορεύεται ως μια διαιρεμένη χώρα, έχουσα πλέον τον πρώτο λόγο στη διαμόρφωση της πολιτικής και στρατηγικής της. Η ελληνική στρατηγική έγκειται στην ανατροπή των τετελεσμένων της εισβολής και στην επιστροφή του status quo ante. Όμως και πάλι, προτιμήθηκε ως μέσο επίτευξης της, η διεθνοποίηση του θέματος στον ΟΗΕ και οι διακοινοτικές συνομιλίες. Τα παραπάνω, αποδείχθηκαν για ακόμα μία φορά ανεπαρκή, αφού διεξάγονται από μειονεκτική θέση, όπως αυτή διαμορφώνεται από την ισχύ του αντιπάλου και την ύπαρξη των στρατευμάτων κατοχής στην Κύπρο.