Σουβενίρ: ο υλικός πολιτισμός του πολιτιστικού τουρισμού

Η παρούσα διδακτορική διατριβή έχει σκοπό να ερευνήσει τις διαδικασίες παραγωγής νοήματος και αναπαραγωγής (ή απόρριψης) πολιτισμικών στερεοτύπων από τους τουρίστες-επισκέπτες της Ελλάδας, κατά τη διάρκεια της πολιτιστικής τουριστικής τους εμπειρίας μελετώντας την αλληλεπίδρασή τους με τα σουβενίρ. Μέχρι σήμερα, το συγκεκριμένο πεδίο, δεν έχει ερευνηθεί αρκετά και δεν έχει πραγματοποιηθεί επαρκής μελέτη σχετικά με την επιρροή της μουσειακής εμπειρίας στις συγκεκριμένες διαδικασίες. Στόχος της παρούσας διατριβής είναι να καλύψει αυτό το ερευνητικό κενό καθώς και να ερευνήσει τη διαπραγμάτευση αντιλήψεων που σχετίζονται με ζητήματα αυθεντικότητας κατά τη διάρκεια των επισκέψεων σε μουσεία, καταστήματα πώλησης σουβενίρ και εργαστήρια κεραμικής. Δεδομένου ότι η τουριστική εμπειρία στην Ελλάδα επικεντρώνεται, κυρίως, στην πολιτιστική της κληρονομιά, η παρούσα διδακτορική διατριβή εστιάζει στα σουβενίρ τα οποία αντλούν την έμπνευσή τους από αυτήν την κληρονομιά. Ακολουθώντας την πρόσφατη «επιστροφή στα πράγματα» (return to things) στις σπουδές του υλικού πολιτισμού και στη μουσειολογία, η παρούσα διατριβή ερευνά περαιτέρω την αλληλεπίδραση μεταξύ τουριστών και σουβενίρ καθώς και τους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι «βιώνουν» τα σουβενίρ μέσω των αναπαραστατικών και υλικών τους ιδιοτήτων. H έρευνα που ακολουθήθηκε βασίστηκε στην υιοθέτηση ενός ευέλικτου σχεδίου με μεθοδολογικό τριγωνισμό, συνδυάζοντας ποσοτικές και ποιοτικές μεθόδους και πιο συγκεκριμένα τη συμμετοχική παρατήρηση, τις ποιοτικές συνεντεύξεις και τη δειγματοληπτική έρευνα με ερωτηματολόγια. Η έρευνα διεξήχθη σε τουρίστες περιηγητικού τουρισμού οι οποίοι επισκέφτηκαν την Ελλάδα σε οργανωμένα ταξίδια. Επιπροσθέτως, διεξήχθη μικρός αριθμός ποιοτικών συνεντεύξεων σε επαγγελματίες της αγοράς των σουβενίρ. Τα ευρήματα της έρευνας υποδεικνύουν ότι κάποια από τα πολιτισμικά στερεότυπα, τα οποία είχαν διαμορφωθεί πριν την άφιξη των τουριστών στην Ελλάδα, αναπαράγονται κατά τη διάρκεια της τουριστικής εμπειρίας. Η πλειοψηφία των συμμετεχόντων στην έρευνα έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα σουβενίρ που σχετίζονται με την Κλασική πολιτιστική κληρονομιά θεωρώντας τα ως τα πιο αντιπροσωπευτικά της Ελλάδας. Τα αποτελέσματα της έρευνας υποδεικνύουν ότι η τουριστική εμπειρία διαμορφώνει αντιλήψεις σχετικά με την αυθεντικότητα: τα αντίγραφα των μουσειακών αντικειμένων θεωρήθηκαν, από τους συμμετέχοντες στην έρευνα, περισσότερο αυθεντικά από τα σουβενίρ που παράγονται μαζικά. Τα ευρήματα της έρευνας υπέδειξαν επίσης ότι δεν είναι μόνο τα μουσειακά αντικείμενα τα οποία προσδίδουν αξία στα αντίγραφα αλλά σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να ισχύσει και το αντίθετο: τα μουσειακά αντίγραφα καθώς και τα σουβενίρ, που εμπνέονται από τα μουσειακά αντικείμενα, μπορούν να ενισχύσουν τη σημαντικότητα και την «αύρα» των πρωτότυπων μουσειακών εκθεμάτων. Επιπροσθέτως, η μελέτη των τρόπων με τους οποίους οι άνθρωποι σχετίζονται με τα σουβενίρ αναδεικνύει την ιδιαίτερη σημασία των υλικών ιδιοτήτων των σουβενίρ τα οποία επιτρέπουν ενσώματες συνδέσεις τόσο με τον ταξιδιωτικό προορισμό όσο και με το μακρινό παρελθόν. Σε αυτό το πλαίσιο, η μελέτη των σουβενίρ που σχετίζονται με μουσειακά αντικείμενα αναδεικνύει πιθανούς τρόπους μέσω των οποίων το ευρύτερο κοινό συνδέεται με το παρελθόν και τα πολιτιστικά αντικείμενα.