Ο περιβαλλοντικός πυλώνας της βιώσιμης ανάπτυξης στις Ένοπλες Δυνάμεις: νατοϊκές, ευρωπαϊκές, εθνικές εξελίξεις

Αντικείμενο μελέτης της παρούσας εργασίας είναι η σχέση των Ενόπλων Δυνάμεων με το φυσικό περιβάλλον και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Στο πρώτο κεφάλαιο αναλύεται η έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης, η οποία έχει συστηθεί στην παγκόσμια κοινότητα ήδη από τη διακήρυξη του Ρίο το 1992 οπότε ξεκίνησαν οι προσπάθειες συσχέτισης φυσικού περιβάλλοντος και οικονομικής ευημερίας. Στοιχεία της βιώσιμης ανάπτυξης εντοπίζονται στη Σύνοδο Κορυφής της Χιλιετίας, όπου εξετάστηκαν ζητήματα φτώχειας και υγείας, καθώς και στην διάσκεψη του Ρίο+20, το 2012. Σήμερα μέσω της Agenda 2030 η βιώσιμη ανάπτυξη αντιμετωπίζεται ως ένα σχέδιο δράσης 17 στόχων που εμπνέουν αντίστοιχες ισότιμες δράσεις υπέρ της οικονομικής ανάπτυξης, κοινωνικής ευημερίας και περιβαλλοντικής προστασίας. Στο πλαίσιο αυτό τα οργανωμένα κράτη οφείλουν να προστατεύουν το δικαίωμα των ανθρώπων σε ένα καθαρό και υγιές περιβάλλον, μέσω της εθνικής νομοθεσίας και του κατάλληλου διοικητικού ή ποινικού ελέγχου. Δεδομένου ότι ο τομέας της άμυνας αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της οργάνωσης ενός κράτους, συμπεραίνεται ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις οφείλουν να συμπορεύονται με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης. Στο πλαίσιο αυτό ο Ελληνικός Στρατός μέσω δράσεων και διακηρυκτικών κειμένων έχει επιχειρήσει κατά την τελευταία εικοσαετία να συνδράμει στην περιβαλλοντική προστασία και στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, συμπέρασμα με το οποίο ολοκληρώνεται το δεύτερο κεφάλαιο της παρούσας έρευνας. Στη συνέχεια και στην ίδια κατεύθυνση διαπιστώνεται ότι κάθε αμυντική συμμαχία, αν και ως κύριο στόχο έχει την ασφάλεια των κρατών μελών από εξωτερικούς εχθρούς, αντιμετωπίζει την κλιματική ως πολλαπλασιαστή απειλών. Στο πλαίσιο αυτό το ΝΑΤΟ έχει υιοθετήσει πολλές πρακτικές αναφορικά με την ευαισθητοποίηση, τον μετριασμό και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, όπως προκύπτει, κυρίως από δημοσιευμένες αναφορές της συμμαχίας. Καθώς στο ΝΑΤΟ ανήκουν οι μεγάλοι ρυπαντές ΗΠΑ και Καναδάς, επιχειρείται μια παρουσίαση των δράσεων τους στη σχέση μεταξύ άμυνας και κλιματικής αλλαγής. Στο τελευταίο κεφάλαιο εξετάζεται η περιβαλλοντική και βιώσιμη δραστηριοποίηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας, υπό το πρίσμα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Παρουσιάζονται οι πρωτοβουλίες των δύο ισχυρότερων στρατών της Ευρώπης, γαλλικού και ιταλικού, ενώ μια υποενότητα αφιερώνεται στις τελευταίες εξελίξεις επί ελληνικού εδάφους. Τα συμπεράσματα της 6 έρευνας για τη βιωσιμότητα των Ενόπλων Δυνάμεων παγκοσμίως κρίνονται θετικά αλλά όχι αρκετά, για να συνδράμουν αποφασιστικά στην αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής. Γι’αυτό και θεωρείται απαραίτητη η περαιτέρω ενασχόληση της επιστημονικής και ακαδημαϊκής κοινότητας με το ζήτημα.