Η εμπειρία των ηθοποιών ως δημιουργικών εργαζόμενων στο αθηναϊκό θέατρο

Στην περίοδο της μετα-νεωτερικότητας, οι εργαζόμενοι στις πολιτιστικές και δημιουργικές βιομηχανίες, καλούνται να αντιμετωπίσουν συνθήκες αυξημένης εργασιακής ανασφάλειας, υψηλού ανταγωνισμού και συχνά χαμηλών μισθών. Ο οικονομικός εξορθολογισμός έχει οδηγήσει σε αλλαγές ακόμη και στο πεδίο του θεάτρου, το οποίο διαχρονικά συνδέεται με τα παραπάνω χαρακτηριστικά, τα οποία, ωστόσο, μοιάζουν να εντείνονται ακόμη περισσότερο στη παρούσα συνθήκη. Στην παρούσα εργασία εξερευνούμε τις εμπειρίες των ηθοποιών ως δημιουργικών εργαζόμενων στο αθηναϊκό θέατρο. Μετά από επισκόπηση της βιβλιογραφίας, επιλέχθηκαν τέσσερεις βασικοί άξονες προς διερεύνηση: η εύρεση εργασίας, οι συνθήκες εργασίας, οι αμοιβές και η δημιουργική αυτονομία. Κατά τη διάρκεια της έρευνας έγιναν δέκα (10) ημι-δομημένες συνεντεύξεις μέσω ‘Skype’, σε δείγμα που επιλέχθηκε με σκόπιμη δειγματοληψία, φροντίζοντας ωστόσο να υπάρχει σχετική ποικιλομορφία και αντιπροσωπευτικότητα στο δείγμα. Η έρευνα επιβεβαιώνοντας τη βιβλιογραφία, αναδεικνύει την κοινωνική δικτύωση ως το σημαντικότερο εργαλείο των ηθοποιών απέναντι στην υπερ- προσφορά και τον υψηλό ανταγωνισμό. Όπως αποδεικνύεται, το πεδίο του θεάτρου χαρακτηρίζεται από εσωστρέφεια και κλειστά δίκτυα, τα οποία διατηρούν τις υπάρχουσες σχέσεις εξουσίας και λειτουργούν ως εργαλείο διαχείρισης ρίσκου αλλά και ως ρυθμιστικός παράγοντας της υπερ-προσφοράς των εργαζόμενων. Όπως προκύπτει από τα δεδομένα, η κοινωνική δικτύωση είναι ο βασικότερος δρόμος προκειμένου να μπορέσει ένας ηθοποιός να ενταχτεί σε ένα από αυτά τα εσωστρεφή δίκτυα. Ένα δεύτερο στοιχείο που προκύπτει είναι η σημασία των διαπροσωπικών σχέσεων προκειμένου οι εργαζόμενοι να αισθάνονται καλά στον εργασιακό τους χώρο αλλά και να είναι δημιουργικοί. Ο σημαντικότερος από τους συντελεστές μιας παράστασης μοιάζει να είναι ο σκηνοθέτης, ο οποίος έχει την απόλυτη ευθύνη της πρόβας και η σχέση των ηθοποιών μαζί του είναι κομβική, για το αποτέλεσμα. Ο σεβασμός, η ασφάλεια και οι καλές διαπροσωπικές σχέσεις φαίνεται να είναι τα στοιχεία εκείνα που χαρακτηρίζουν συνολικά μια καλή εργασιακή και δημιουργική συνθήκη. Όσον αφορά στις αμοιβές, το τοπίο που αντιμετωπίζουν οι δημιουργικοί εργαζόμενοι είναι μπερδεμένο καθώς οι συμφωνίες κινούνται μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας, με σχεδόν δεδομένο το φαινόμενο των απλήρωτων και ανασφάλιστων προβών και συχνή τη συνθήκη της εργασίας αμισθί, με εξαίρεση τις κρατικές σκηνές . Προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις χαμηλές αμοιβές και συχνά την ανεργία, οι ηθοποιοί καταφεύγουν συχνά στην πολυεργασία. Στα παραπάνω, οι ηθοποιοί αντιπαραβάλουν την ηθική ανταμοιβή που λαμβάνουν από τη δουλειά τους. Η αυτό-εκπλήρωση, η αίσθηση προσφοράς και καθήκοντος και η αναγνώριση είναι μερικές από τις εκφάνσεις της ηθικής ανταμοιβής. Οι ηθοποιοί εξαιτίας αυτής της ικανοποίησης συχνά δυσκολεύονται να διαπραγματευτούν καλύτερες συνθήκες εργασίας και αμοιβές, γεγονός που συχνά τους οδηγεί στο να πρέπει σε μόνιμη βάση να επιλέξουν εάν από μια δουλειά η αμοιβή που θα λάβουν θα είναι ηθική, ή οικονομικής φύσης. Η παρούσα έρευνα αναδεικνύει κάποια από τα χαρακτηριστικά της δημιουργικής εργασίας στο αθηναϊκό θέατρο, τις προκλήσεις και τις συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι ηθοποιοί, οι οποίοι θα λέγαμε ότι μάλλον θεωρούν το επάγγελμά τους υποβαθμισμένο. Τα στοιχεία που προέκυψαν μπορούν να αποτελέσουν γόνιμο έδαφος για περαιτέρω διερεύνηση αλλά και την αφετηρία έρευνας σε συναφή θέματα, όπως η θέση της εκπαίδευσης και της κρατικής εμπλοκής στο πεδίο του θεάτρου.