Διαφάνεια στο δημόσιο βίο, ιδίως, μέσω της διαδικασίας κατάρτισης δημοσίων συμβάσεων

Το θέμα που διαπραγματεύεται το παρόν έργο, υπό τους όρους της ποιοτικής έρευνας, είναι η ανάγκη διαφάνειας στις διαδικασίες κατάρτισης των δημοσίων συμβάσεων σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Αρχικά, παρουσιάζεται η δυναμική σχέση των δημοσίων συμβάσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση, χάριν της οποίας κατορθώθηκε το κοινοτικό ενοποιητικό εγχείρημα και εγκαθιδρύθηκε το κοινοτικό δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων.Έπειτα, επιχειρείται μια εννοιολογική αποσαφήνιση του όρου των δημοσίων συμβάσεων για λόγους κατανόησης της γενικότερης προβληματικής που θίγεται και η οποία θα εστιάσει, εν συνεχεία, σε φαινόμενα και σκάνδαλα διαπλοκής των συμφερόντων των ΜΜΕ, της πολιτικής εξουσίας και των μεγαλοεπιχειρηματιών που συνάπτουν κερδοσκοπικές και ζημιογόνες συμβάσεις με το Δημόσιο. Για την πάταξη και την καταστολή των εν λόγω φαινομένων, γίνεται καταρχάς μια θεωρητική προσέγγιση διαμέσου των αρχών του πρωτογενούς ενωσιακού δικαίου και δευτερευόντως μια πρακτικότερη, με την παράθεση των συγκεκριμένων εκσυγχρονισμένων επιταγών των συναφών κοινοτικών οδηγιών του 2014 και των σταδιακά ενισχυόμενων από το 1995 εθνικών μέτρων. Στη συνέχεια, υπογραμμίζονται οι πολιτικές διαφάνειας στο πρώτο στάδιο των διακηρύξεων των δημοσίων συμβάσεων και στο δεύτερο, το προσυμβατικό των εννέα διαδικασιών ανάθεσης. Εν προκειμένω, ο κανόνας θεωρείται η ανοικτή διαδικασία λόγω οικοδόμησής της στον πραγματικό ανταγωνισμό, την ίση μεταχείριση και τη διαφάνεια που επιτάσσονται από το δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων για όλους τους εν δυνάμει αναδόχους. Οι άλλες οκτώ διαδικασίες κρίνεται ότι βαθμιαία αυτοπεριορίζουν τις προαναφερθείσες αρχές αλλά είναι εκ των πραγμάτων καινοτόμες, πιο ευέλικτες και αποδοτικές για τις αναθέτουσες αρχές. Η πιο εξαιρετική αυτών είναι η διαδικασία «απευθείας ανάθεσης», ενώ οι ηλεκτρονικοί πλειστηριασμοί και η ανταγωνιστική διαδικασία θεωρούνται οι πλεόν κορεσμένες επιλογές. Παράλληλα, η τήρηση ορισμένων κριτηρίων ποιότητας, όπως φαίνεται, διασφαλίζει τη φερεγγυότητα συμμετοχής των ενδιαφερομένων σε μια εκ των διαδικασιών, ενώ η ανάθεση της σύμβασης θα πρέπει να γίνεται στην προσφορά της βέλτιστης σχέσης ποιότητας-τιμής. Περαιτέρω, προβάλλεται και η ταυτόχρονη, υποχρεωτική τήρηση ενός προσήκοντος βαθμού δημοσιότητας κατά τις διενεργούμενες σχετικές διαδικασίες κατάρτισης, κατόπιν συγκεκριμένων τύπων. Τέλος, παρουσιάζονται έξι θεσμικοί μηχανισμοί ελέγχου και διασφάλισης της διαφάνειας στις δημόσιες συμβάσεις προληπτικά, κατασταλτικά και κατά τη διάρκειά τους.