Η μεθοδολογία κατάρτισης στρατιωτικού εγχειριδίου ΔΕΣ/ΔΑΔ μέσα από την εμπειρία των Ενόπλων Δυνάμεων ΗΠΑ και Δανίας

Το Δίκαιο των Ενόπλων Συρράξεων (ΔΕΣ) ή Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο (ΔΑΔ), συνιστά ένα πλέγμα αρχών και κανόνων που στοχεύουν πρώτον, στην προστασία κατά τη διάρκεια ένοπλης σύρραξης ή πολεμικής κατοχής των προσώπων που δεν μετέχουν ή δεν μετέχουν πλέον στις εχθροπραξίες και δεύτερον, στη ρύθμιση της διεξαγωγής των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Αποτελεί δε το θεμελιώδες κανονιστικό πλαίσιο, σε συνδυασμό με συναφείς προβλέψεις του εσωτερικού (εθνικού) Δικαίου, για την εκπόνηση των εθνικών στρατιωτικών εγχειριδίων επί θεμάτων ΔΕΣ/ΔΑΔ, των κρατών που έχουν υπογράψει και κυρώσει τις τέσσερις Συμβάσεις της Γενεύης του 1949 και τα πρόσθετα Πρωτόκολλα του 1977 και του 2005 σε αυτές. Στην παρούσα εργασία, μέσω της βιβλιογραφικής ανασκόπησης των υφιστάμενων θεσμικών κειμένων, καθώς και της προσωπικής επιτελικής εμπειρίας του συντάκτη (καθόσον τυγχάνει ανώτερος Αξκός της ελληνικής ΠΑ), διερευνάται η απάντηση σε ένα ερώτημα που σε πρώτη ανάγνωση φαίνεται ρητορικό, αλλά στις μέρες μας λαμβάνει την μορφή αναγκαιότητας. Κατά πόσον απαιτείται σήμερα ένα στρατιωτικό εγχειρίδιο επί θεμάτων ΔΕΣ/ΔΑΔ για τις ελληνικές ΕΔ. Και στην περίπτωση καταφατικής απάντησης, ποια πρέπει να είναι η δέουσα μεθοδολογία εκπόνησής του, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα στοιχεία καλής πρακτικής από χώρες που ήδη έχουν εκδώσει παρόμοια στρατιωτικά εγχειρίδια και τα χρησιμοποιούν τόσο στο πεδίο όσο και για σκοπούς εκπαίδευσης εδώ και πολλές δεκαετίες. Η ανά χείρας Διπλωματική Εργασία, μέσω μίας σύντομης ιστορικής αναδρομής, αποβλέπει να αναδείξει γενικότερα την ουσιαστική συμβολή των εθνικών στρατιωτικών εγχειριδίων στη διαμόρφωση και εξέλιξη του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου και αφετέρου την αναγκαιότητα ενσωμάτωσης των εφαρμοστέων προβλέψεων και ευρύτερων κανόνων του ΔΑΔ σε ένα επίσημο (εγκεκριμένο από την Ανώτατη δυνατή Στρατιωτική Αρχή) εθνικό υπηρεσιακό κείμενο επιπέδου χαρακτήρα και δομής ενός στρατιωτικού Εγχειριδίου (δηλ. «Military Manual»), τόσο για λόγους εκπαίδευσης, ή/και επιχειρησιακής σχεδίασης από το στρατηγικό έως το τακτικό επίπεδο, όσο και διευκόλυνσης – διασφάλισης της επιχειρησιακής εφαρμογής τους στη πράξη, στο πεδίο επιχειρήσεων, από το προσωπικό των ΕΔ στους οποίους αυτό διατίθεται. Η έρευνα στην παρούσα Εργασία, τεκμηρίωσε το συμπέρασμα ότι η μεθοδολογία εκπόνησης στρατιωτικών εγχειριδίων επί θεμάτων ΔΕΣ/ΔΑΔ, αποτελεί ενδεικτικό στοιχείο αφενός της δικαιϊκής και ανθρωπιστικής κουλτούρας του κράτους που το εκδίδει και αφετέρου ότι δύναται να αποτελέσει εργαλείο στρατιωτικής διπλωματίας για τις στρατιωτικές αρχές του κράτους που το εκδίδει. Επίσης, καθώς η μελέτη μίας σειράς εθνικών στρατιωτικών εγχειριδίων κατέδειξε την εκμετάλλευση αυτών των εκδόσεων για την καταγραφή της υφιστάμενης πεποίθησης δικαίου (opinio juris) καθώς και της κρατικής τους πρακτικής (state practice), τα συστατικά στοιχεία για την κωδικοποίηση των κανόνων του εθιμικού δικαίου. Για την υποστήριξη των περιπτώσεων αυτών, χρησιμοποιούνται δύο περιπτωσιολογικές μελέτες, με γνώμονα τη μεθοδολογία που ακολουθήθηκε στη σύνταξή τους. Η πρώτη αφορά στο εθνικό στρατιωτικό εγχειρίδιο της Δανίας, που χρονολογικά είναι το νεότερο και πλέον σύγχρονο που υπάρχει (έκδοσης 2020), έχοντας ενσωματώσει το σύνολο των διδαγμάτων που προέκυψαν από τη συμμετοχή των ΕΔ της Δανίας σε κάθε είδους ένοπλη σύρραξη, διεθνούς ή μη χαρακτήρα. Επιπρόσθετα, το εγχειρίδιο της Δανίας αποτελεί πρότυπο όσον αφορά την εσωτερική του νομιμοποίηση, καθώς αποτελεί αποτέλεσμα πολιτικής συμφωνίας μεταξύ των μεγαλύτερων πολιτικών δυνάμεων του κράτους. Η δεύτερη περίπτωση αφορά το εθνικό στρατιωτικό εγχειρίδιο των ΗΠΑ, ενός κράτους με βαθιά ιστορική παράδοση στην εκπόνηση και χρήση στρατιωτικών δημοσιεύσεων επί του δικαίου του πολέμου, καθώς και ενός κράτους με πολλές ιδιαιτερότητες, καθώς λόγω του ειδικού του βάρους, τόσο ως μόνιμο μέλος του ΣΑ των ΗΕ, όσο και λόγω της συμμετοχής του σε κάθε είδους πολεμική επιχείρηση, έχει συγκεντρώσει και καταγράψει έναν εξαιρετικά σημαντικό αριθμό διδαγμάτων στα εθνικά του εγχειρίδια. Παράλληλα, όμως έχει εκφράσει και τη δική του εθνική πολιτική, στον υπέρτατο βαθμό, μέσω των εθνικών του εγχειριδίων επί θεμάτων ΔΕΣ/ΔΑΔ. Στο πλαίσιο αυτό, και λαμβάνοντας υπόψη ότι επί του παρόντος δεν υφίσταται έκδοση ενός εθνικού στρατιωτικού εγχειριδίου επί θεμάτων ΔΕΣ/ΔΑΔ για τις ελληνικές ΕΔ, εξετάζεται η αναγκαιότητα εκπόνησης και έκδοσής του, δεδομένης της αυτονόητης αναγκαιότητας για τη χρήση του εκ μέρους των ελληνικών ΕΔ στα πεδία που προαναφέρθηκαν (επιτελική σχεδίαση, εκπαίδευση και επιχειρησιακή σχεδίαση - επιχειρήσεις). Επιπρόσθετα, υποστηρίζεται η άποψη ότι η έκδοσή του από τις εθνικές στρατιωτικές Αρχές αποτελεί όχι άμεση και ρητή, αλλά έμμεση και ουσιαστική νομική υποχρέωση των συμβαλλομένων Μερών των Συμβάσεων της Γενεύης του 1949 και επαγωγικά και των Πρόσθετων σε αυτές Πρωτοκόλλων. Στο πλαίσιο αυτό, καταγράφεται η διαχρονική ύπαρξη συναφών στρατιωτικών δημοσιεύσεων σε χώρες που πρωτοπορούν στην εξέλιξη και εφαρμογή του ΔΑΔ, παγκοσμίως. Καταληκτικά, προτείνεται μία συγκεκριμένη κάλλιστη μεθοδολογία για την εκπόνησή του, για την περίπτωση των ελληνικών ΕΔ.