Η ελληνική κινηματογραφική παραγωγή, 1942-1990: πολιτισμικές και παραγωγικές μεταβολές

Αντικείμενο της διδακτορικής μας διατριβής είναι η ανάλυση, η περιγραφή και ο σχολιασμός της κινηματογραφικής παραγωγής στον ελληνικό κινηματογράφο την περίοδο 1942 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Η έρευνά μας θα επικεντρωθεί σε αυτήν την περίοδο και θα αναλύσει την παραγωγική διαδικασία στον χώρο του κινηματογράφου. Για να στοιχειοθετήσει τους πιθανούς παράγοντες που μεταβάλλεται το παραγωγικό μοντέλο σε αυτήν την περίοδο, θα στραφεί στη θεωρία του φορντισμού και του μεταφορντισμού, στην κοινωνιολογική οπτική παραγωγής της κουλτούρας που αναπτύσσει ο Peterson (1976), την οπτική του «κόσμου της τέχνης» του Becker (1982), αλλά και τη στροφή προς την κουλτούρα της παραγωγής που συστήνει ο Caldwell (2008) και, γενικότερα, οι σπουδές στην παραγωγή (production studies) (Mayer, Banks and Caldwell, 2009). Η ανάλυσή μας, σε όλη τη δομή της διατριβής, ανέπτυξε συστηματικά πτυχές της ελληνικής κινηματογραφικής παραγωγής που δεν έχουν έως τώρα αναδειχθεί, όπως η οργάνωσή της, η κουλτούρα της, οι χρηματοδοτικές της πηγές, οι δομές των εταιρικών της σχηματισμών, ο ρόλος της τεχνολογίας, κ.ά., υφαίνοντας ένα πολύπλοκο ιστό στη διάρκεια των ετών που αναπτύσσεται, ενώ το θεσμικό πλαίσιο και οι επίσημοι και ανεπίσημοι δρώντες του κινηματογραφικού χώρου συμπλήρωσαν καθοριστικά το πεδίο. Οι ταινίες αντιμετωπίσθηκαν όχι μόνο ως φορείς κουλτούρας, αλλά και ως προϊόντα που κατασκευάζονται και αναδεικνύονται μέσα από συγκεκριμένους τρόπους στις διαφορετικές χρονικές περιόδους με διαφορετικά αποτελέσματα, όταν το παράδειγμα παραγωγής αλλάζει. Η έρευνα στα αρχεία σημαντικών εταιρειών της περιόδου ΠΕΚ ή στα αρχεία των σκηνοθετών-παραγωγών της περιόδου ΝΕΚ έφερε στο φως, για πρώτη φορά, στοιχεία για τον οργανωτικό έλεγχο των εταιρειών του παρελθόντος ή τη δομή ανεξάρτητων παραγωγών, με κάθε λεπτομέρεια, ενώ οι συνεντεύξεις συντελεστών της παραγωγής της ιστορικής περιόδου που εξετάσαμε, συμπλήρωσε τις οργανωτικές πτυχές και τα δομικά συστατικά, που παρέμειναν αναξιοποίητα γύρω από το κινηματογραφικό τοπίο έως σήμερα. Το φορντικό μοντέλο παραγωγής που ακολούθησαν οι σημαντικότερες εταιρείες της μαζικής παραγωγής, ως επί το πλείστον, και η αλλαγή στις πιο σύγχρονες μορφές παραγωγής, με οριζόντια ενοποίηση και ευέλικτες μορφές διοίκησης των επιχειρήσεων, φανερώνει και τα όρια γύρω από το παραγωγικό μοντέλο ενός λαϊκού κινηματογράφου που αναπτύσσει η περίοδος ΠΕΚ καθώς και τα χαρακτηριστικά της κατανόησης του σύγχρονου ελληνικού κινηματογραφικού τοπίου. Επιπλέον, φανερώνει πώς η οργανωτική δομή των παραγωγών είναι ένας ακόμα σημαντικός λόγος παραγωγής αξιόλογων ταινιών, που δεν αφορά το ταλέντο ή μη των εμπλεκόμενων συντελεστών τους. Η διατριβή, πιστεύουμε, ανοίγει ένα νέο τρόπο καταγραφής μιας σημαντικής ιστορικής εποχής του ελληνικού κινηματογράφου, μέσα από τον τρόπο παραγωγής, ξεδιαλύνοντας περαιτέρω την εικόνα των επιτυχημένων εμπορικών ταινιών της περιόδου ΠΕΚ και των καλλιτεχνικών παραγωγών της περιόδου ΝΕΚ. Ανοίγει, ελπίζουμε, τον δρόμο για περισσότερη έρευνα στον τομέα της κινηματογραφικής παραγωγής, που, ίσως, προσφέρει περισσότερες απαντήσεις και στον ιστορικό του κινηματογράφου. Παράλληλα, πιστεύουμε, εγείρει ερωτήματα ως προς τη δομή επιτυχημένων μοντέλων παραγωγής, αλλά και τους όρους που θα μπορούσαμε να οδηγηθούμε σε έναν βιώσιμο σύγχρονο κινηματογράφο. Η συζήτηση γύρω από τους παραγωγικούς μηχανισμούς της κουλτούρας και τις μεταβολές της ελληνικής κινηματογραφικής παραγωγής δεν τελειώνει με αυτή τη διατριβή, αλλά, αντιθέτως, πορευτήκαμε με την ελπίδα ότι αποτελεί το σημείο εκκίνησης.