Το διεθνές δίκαιο των global commons: η αξία της "soft law" πλευράς του νομίσματος

2018. ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών ανακοινώνει ότι μένουν 10 χρόνια προθεσμία για να φτάσουμε το στόχο της διατήρησης του κλίματος κάτω των 2 oC. Ο ρυθμός τήξης των πάγων στην Αρκτική και την Ανταρκτική έχει εντατικοποιηθεί γνωρίζοντας ιστορικά υψηλά επίπεδα. Η Διεθνής Αρχής για το Βυθό, ο επίσημος εκπρόσωπος της ανθρωπότητας στα ζητήματα εκμετάλλευσης της Κοινής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας (ΚΚΑ), βρίσκεται ακόμη στα χαρτιά ενώ έχουν υπογραφεί 17 συμβόλαια 15ετούς διάρκειας από ιδιωτικές επιχειρήσεις με Κρατική εγγύηση για την εκμετάλλευση της Περιοχής. Το διαστημικό περιβάλλον κινδυνεύει εξαιτίας των 22.000 ανενεργών διαστημικών αντικειμένων, που ισοδυναμούν με διαστημικά σκουπίδια και την ίδια στιγμή οι ιδιωτικές επιχειρήσεις ετοιμάζονται πυρετωδώς για να εκκινήσουν τα έργα του υπό-τροχιακού τουρισμού και της οικοδόμησης διαστημικών ξενοδοχείων στα ουράνια σώματα. Η Κριστιάνα Πάσκα Πάλμερ, η Εκτελεστική Γραμματέας της Σύμβασης για τη Βιολογική Ποικιλότητα, είπε ότι «η απώλεια της βιοποικιλότητας είναι ένας σιωπηλός δολοφόνος … μέχρι να συνειδητοποιήσουμε τι συμβαίνει μπορεί να είναι πολύ αργά». Ο πλανήτης βιώνει τη μαζικότερη απώλεια ειδών από την εποχή των δεινοσαύρων, καθώς σύμφωνα με τις Κόκκινες Λίστες της IUCN 26.500 είδη απειλούνται με εξαφάνιση , ήτοι το 27% του συνόλου των ειδών της Άγριας Ζωής. Όλα τα παραπάνω, θεωρούνται Global Commons, δηλαδή δεν υπόκεινται σε καθεστώς δημόσιας ή ιδιωτικής οικειοποίησης και η πρόσβαση και η χρήση τους είναι ανοιχτή προς τη διεθνή κοινότητα στο σύνολό της. Όμως δημιουργεί ανείπωτο τρόμο το γεγονός ότι η υποβάθμιση των παραπάνω Global Commons ευνοείται από την αδράνεια της διεθνούς κοινότητας να αναλάβει την ευθύνη προστασίας τους. Αντίθετα, σε πολλές περιπτώσεις τα Κράτη του Βορρά αλλά και του Νότου επιχειρούν να «κλείσουν» τα Global Commons επεκτείνοντας την κυριαρχία και τη δικαιοδοσία τους σε αυτά. Το υπάρχον διεθνές νομικό καθεστώς των Global Commons επιχείρησε στην πρώτη φάση να αντιμετωπίσει την προστασία και τη διαχείριση τους μέσω των Διεθνών Συμβατικών Καθεστώτων και γενικότερα μιας μονοδιάστατης hard law προσέγγισης ή πιο σπάνια μέσω χαλαρότερων καθεστώτων soft law, που στερούνται νομικής δεσμευτικότητας και άρα συναντούν μικρή εφαρμογή. Πλέον, το διεθνές δίκαιο των Global Commons οφείλει να προσαρμοστεί στις νέες προκλήσεις και να μπει σε μια νέα φάση, όπου θα επιχειρείται η αποτελεσματική διακυβέρνηση των Global Commons μέσα από τη συναρμογή των καθεστώτων hard law και soft law, οδηγώντας σε μια Γκροτιανή εποχή, όπου το διεθνές δίκαιο τίθεται στην υπηρεσία του ανθρώπου και της Ανθρωπότητας στο σύνολο της, ως τελικού αποδέκτη του. Η παρούσα μελέτη διαρθρώνεται ως εξής: Στο Μέρος Α’ αποσαφηνίζονται οι εννοιολογικές αποχρώσεις και οι ορισμοί όρων, όπως τα Global Commons, η «Κοινή Κληρονομιά της Ανθρωπότητας», η «Κοινή Μέριμνα της Ανθρωπότητας» / «Κοινός Προβληματισμός της Ανθρωπότητας». Εν συνεχεία, διερευνώνται οι δικαιολογητικές βάσεις για τη διεθνή ρύθμιση των Global Commons, δηλαδή η θεωρία του Hardin για την «Τραγωδία των Κοινών» και η προαγωγή του διεθνούς κοινού συμφέροντος, όπως οράται μέσα από την αρχή της ΚΚΑ. Επίσης, εξετάζονται τα επιμέρους χαρακτηριστικά των hard law και soft law καθεστώτων διακυβέρνησης. Στο Μέρος Β’ ο γράφων επέλεξε να αποδείξει το απρόσφορο της μονοδιάστατης hard law διακυβέρνησης των Global Commons και να ανατρέξει στη Θεωρία της Elinor Ostrom περί των Αρχών Θεσμικού Σχεδιασμού. Πρόκειται για ένα σύνολο αρχών που διασφαλίζουν την αποτελεσματικότητα των διεθνών καθεστώτων ρύθμισης των κοινών. Αντί για ένα επιλογικό σημείωμα, ο γράφων επέλεξε να παραθέσει την πρόταση του για την εφαρμογή μιας συνδυαστικής προσέγγισης των hard law καθεστώτων με στοιχεία soft law. Μάλιστα παραθέτει το υπόδειγμα της Σύμβασης της Βόννης για τα Αποδημητικά Είδη Άγριων Ζώων (1979), η οποία φαίνεται να έχει συναρμόσει με ανεπανάληπτη επιτυχία τα διεθνή συμβατικά κείμενα με τις soft law διεξόδους.