Φωνάζοντας για τα ψυχοφάρμακα: η κοινωνική αναπαράσταση και η μειονοτική επιρροή στο πρόβλημα των ψυχοφαρμάκων

Σε μία συνθήκη όπου τα φάρμακα καταναλώνονται καθημερινά, αλλά και ταυτόχρονα οι παραδεδεμένες αντιλήψεις για τις φαρμακευτικές ουσίες αλλάζουν, διεξαγάγαμε μία κοινονιοψυχολογική έρευνα με κύριο αντικείμενο τα ψυχοφάρμακα. Με μία συγκρουσιακή οπτική, αμφότερα σε αναπαραστασιακό και σε πραξιακό επίπεδο, εξετάζουμε τις κοινωνικές αναπαραστάσεις για τα ψυχοφάρμακα και την κοινωνική επιρροή που ασκεί ένα κοινωνικό κίνημα, το Δίκτυο Ακούγοντας Φωνές (ΔΑΦ). Κάναμε ορισμένες θεωρητικές και μεθοδολογικές προπαραδοχές. Μεταθεωρητικά, θεωρούμε τα ψυχοφάρμακα ένα κοινωνικά διλημματικό και κοινωνικά προβληματικό αντικείμενο. Έτσι, μας επιτρέπεται να εξετάσουμε τα ψυχοφάρμακα υπό το πλαίσιο της Θεωρίας των Κοινωνικών Αναπαραστάσεων και του γενετικού μοντέλου της Κοινωνικής Επιρροής, δίνοντας έμφαση στην επικοινωνία ανάμεσα στις δύο προσεγγίσεις. Μεθοδολογικά, εντάσσουμε τα ψυχοφάρμακα σε μία διαστρωματωμένη πραγματικότητα, αντιστοιχώντας τα επίπεδά της με κοινωνιοψυχολογικές προβληματικές: το τριαδικό μοντέλο επιρροής, το κοινωνιογενετικό μοντέλο και τις άρρητες θεωρίες επιρροής. Εφαρμόσαμε αμφότερα ποιοτικούς και ποσοτικούς τρόπους συλλογής δεδομένων. Συγκεκριμένα, κάνοντας θεματική ανάλυση στον λόγο του ΔΑΦ για τα ψυχοφάρμακα, απομονώσαμε τα τυπικά αποσπάσματά του και κατασκευάσαμε ένα κείμενο, το οποίο στη συνέχεια χορηγήθηκε σε 175 άτομα. Οι συμμετέχοντες αφού απαντούσαν πρώτα σε ένα προτεστ σχετικά με τις στάσεις τους για γενικότερα θέματα, διάβαζαν το κείμενο και στη συνέχεια έπρεπε να αξιολογήσουν κατά τη γνώμη τους τα επιχειρήματα του κειμένου και τη μειονότητα που διαδίδει το κείμενο, να δηλώσουν κατά πόσο συμφωνούν συνολικά με το κείμενο, να απαντήσουν κατά πόσο συμφωνούν με μεμονωμένες προτάσεις του κειμένου και με προτάσεις που αφορούσαν τα φάρμακα εν γένει, να επιλέξουν από μία δοσμένη λίστα ποιες ομάδες πιστεύουν ότι διαδίδουν το κείμενο. Με βάση αυτές τις μετρήσεις, διαμορφώσαμε τις μεταβλητές για τις ποσοτικές αναλύσεις. Ως ανεξάρτητη μεταβλητή χρησιμοποιήθηκε ο δείκτης «πολιτιστικός φιλελευθερισμός» που κατασκευάστηκε από το πρότεστ· ως μεταβλητές διαμεσολάβησης χρησιμοποιήθηκαν οι δείκτες που κατασκευάστηκαν από έκαστα τα ερωτηματολόγια που αφορούσαν τα επιχειρήματα (ισχυρά, συμβατικά, αντιεξουσιαστικά επιχειρήματα), τις αναπαραστάσεις της μειονότητας (συντηρητική, συμβατική, αντιδραστική μειονότητα) και τη λίστα με τις κοινωνικές ομάδες («δεξιές ριζοσπαστικές», «κανονιστικές», «αριστερές ριζοσπαστικές», «κοινωνιακές», «εξευγενισμένες» ομάδες)· ως εξαρτημένες μεταβλητές χρησιμοποιήθηκαν η συνολική συμφωνία με το κείμενο, η άμεση και έμμεση επιρροή («υπέρ της κάνναβης», υπέρ των φαρμάκων», «κατά των φαρμάκων», «ενάντια στα φάρμακα»). Από τις αναλύσεις φάνηκε γενικά ότι: όταν η ομάδα αναπαρίσταται ως ενεργή και ως αντιδραστική αυξάνει τη συμφωνία με το κείμενο, την άμεση επιρροή και έμμεση επιρροή, τη στάση υπέρ της κάνναβης, υπέρ των φαρμάκων και ενάντια στα φάρμακα· όταν τα επιχειρήματά της αξιολογούνται ως ισχυρά αυξάνεται η συνολική συμφωνία με το κείμενο, η άμεση και έμμεση επιρροή και η στάση υπέρ της κάνναβης, υπέρ των φαρμάκων, κατά των φαρμάκων και ενάντια στα φάρμακα· όταν η ομάδα αντικειμενοποιείται ως μη δεξιά ριζοσπαστική ομάδα αυξάνει την άμεση επιρροή, τη στάση υπέρ της κάνναβης και την εναντίωση στα ψυχοφάρμακα. Αν και πρόκειται μόνο για μία έρευνα στάθμισης, τα αποτελέσματα της παρούσας εργασίας υποδεικνύουν τις θεωρητικές και μεθοδολογικές προπαραδοχές, που ακολουθούν μία κοινωνιακή κατεύθυνσης, μέσα από τις οποίες μπορεί να καταστεί δυνατή και να εξηγηθεί η ταυτόχρονη άσκηση άμεσης και έμμεσης επιρροής, τουλάχιστον στο ζήτημα των ψυχοφαρμάκων.