Η εξωτερική στρατηγική της ΕΕ μετά τη Λισαβόνα: διεθνής παρουσία, ασφάλεια και διαχείριση κρίσεων

Η Συνθήκη της Λισαβόνας, η οποία τέθηκε σε ισχύ στα τέλη του 2009, αποτελεί ορόσημο στην εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), με σημαντικό αντίκτυπο στον κρίσιμο τομέα της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας. Δύο βασικές καινοτομίες της μεταρρυθμιστικής αυτής συνθήκης, με στόχο την ενίσχυση της ΕΕ στον τομέα της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας, είναι πρώτον, ο ενισχυμένος ρόλος του Ύπατου Εκπροσώπου, ο οποίος έγινε ταυτόχρονα και Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και δεύτερον, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης με καθήκοντα παρόμοια με εκείνα των εθνικών Υπουργείων Εξωτερικών. Από την άλλη πλευρά, οι θεσμικές αλλαγές που επέφερε η Συνθήκη της Λισαβόνας προκάλεσαν έντονες ανησυχίες σχετικά με το καθεστώς εκπροσώπησης της ΕΕ στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, όπως αυτό ίσχυε ήδη από το 1974. Ωστόσο, με το ψήφισμα 65/276 (2011) των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), το πρόβλημα της εκπροσώπησης ξεπεράστηκε. Όπως έχουν δείξει οι μέχρι τώρα μελέτες, οι παραπάνω αλλαγές φαίνεται να είχαν θετική επίδραση, τουλάχιστον σε θέματα συνοχής μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ. Ωστόσο, δεν υπήρξε ιδιαίτερη βελτίωση όσον αφορά την προβολή της ΕΕ σε σχέση με την προ Λισαβόνας περίοδο. Οι παραπάνω όροι θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικοί για την επιρροή της ΕΕ, λόγω του γεγονότος ότι ο ΟΗΕ είναι το μεγαλύτερο διακρατικό φόρουμ όπου τα μέλη του λαμβάνουν δεσμευτικές αποφάσεις. Στην περίπτωση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, η Συνθήκη της Λισαβόνας δεν φάνηκε να έχει άμεση επίδραση καθώς η παρουσία των θεσμικών οργάνων της ΕΕ ήταν περίπου στα ίδια επίπεδα όπως και στην προ Λισαβόνας εποχή. Λόγω της περιορισμένης συμμετοχής εντός του Συμβουλίου Ασφαλείας, η παρουσία των κρατών-μελών της ΕΕ, θα μπορούσε να αξιολογηθεί, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις, με άλλους δείκτες όπως, ο εσωτερικός συντονισμός, η διαφοροποίηση στις ψηφοφορίες και η πρωτοβουλία συν-υποβολής ψηφισμάτων. Τέλος, όσον αφορά τη συμμετοχή της ΕΕ σε καταστάσεις διαχείρισης κρίσεων, ο ρόλος της παραμένει διαχρονικά συμπληρωματικός ως προς στις δράσεις του ΝΑΤΟ και του ΟΗΕ. Εάν η ΕΕ θέλει να αναλάβει πρωτοβουλίες στρατηγικής αυτονομίας, οι οποίες θα την ενισχύσουν στο πλαίσιο των υφιστάμενων συμμαχιών της, θα πρέπει να ξεπεράσει τις εσωτερικές θεσμικές της αδυναμίες και να προβεί σε μια κοινή και σαφή εννοιολόγηση της εξωτερικής στρατηγικής που επιθυμεί να ακολουθήσει.