Πολιτικές, ιδεολογικές και κοινωνικές όψεις των εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα του 20ου αιώνα, 1929- 1964 - 1976

Οι προσπάθειες εκδημοκρατισμού της ελληνικής κοινωνίας κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα μπορούν σε μεγάλο βαθμό να συνδεθούν με την ψήφιση και καθιέρωση τριών εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων. Πιο συγκεκριμένα εκείνη της περιόδου 1929 - 1932, επί κυβερνήσεως Ε. Βενιζέλου με Υπουργό Παιδείας τον Γ. Παπανδρέου, της περιόδου 1963 - 1965, επί κυβερνήσεως Γ. Παπανδρέου και Υπουργό Παιδείας και της περιόδου 1976 επί κυβερνήσεως Κ. Καραμανλή και Υπουργό Παιδείας τον Γ. Ράλλη. Η αστική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση αποτέλεσε κύριο αίτημα των διανοουμένων από το τέλος του 19ου αιώνα. Από το 1917 θα αρχίσουν οι συστηματικές προσπάθειες εκσυγχρονισμού του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, οι οποίες όμως θα αντιμετωπίζουν για μισό αιώνα την έντονη αντίδραση από οργανωμένους φορείς. Λαμβάνοντας υπόψη θέσεις μελετητών που υποστηρίζουν ότι οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις συμβάλλουν σημαντικά στην προσαρμογή του εκπαιδευτικού συστήματος στις νέες εθνικές, οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες η παρούσα εργασία στοχεύει να αναδείξει αυτήν ακριβώς την σύνδεση.Πιο συγκεκριμένα, οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις στις οποίες θα εστιάσουμε είναι οι μεταρρυθμίσεις του 1929, 1964 και 1976. Πρόκειται για μεταρρυθμίσεις που έγιναν μετά από συγκεκριμένες κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις όπως μικρασιατική καταστροφή, εμφύλιος και δικτατορία αντίστοιχα. Μέσα από την εργασία θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε αν και σε ποιο βαθμό το ιστορικό, πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό συγκείμενο επηρέασε τις μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση και προς ποια κατεύθυνση κάθε φορά. Στόχος μας είναι να εξετάσουμε τα ιδεοπολιτικά και κοινωνικά κίνητρα των συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων και τη συμβολή τους στον εκδημοκρατισμό της εκπαίδευσης και κατ' επέκταση της ελληνικής κοινωνίας. Πρόκειται για μια ιστορική και κοινωνιολογική ανάλυση των παραγόντων εκείνων που οδήγησαν στη διαμόρφωση του νεοελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος στις αντίστοιχες ιστορικές περιόδους. Η έρευνά μας βασίστηκε σε εφημερίδες της εποχής, νόμους και λόγους – ομιλίες των πολιτικών της εκάστοτε περιόδου καθώς και στην υπάρχουσα σχετική βιβλιογραφία. Βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι και οι τρεις μεταρρυθμίσεις στοχεύουν στον έλεγχο της ροής των μαθητών προς την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Αυτή τη ροή από το Ελ Βενιζέλο μέχρι και τον Κ. Καραμανλή, ο νομοθέτης προσπαθεί να την μειώσει είτε με την εισαγωγή εξετάσεων είτε με την θεσμοθέτηση και αναβάθμιση άλλων διεξόδων, όπως η τεχνικο – επαγγελματική εκπαίδευση. Παρ' όλα αυτά, η ζήτηση για πανεπιστημιακές σπουδές δεν φαίνεται να μπορεί να ανακοπεί την ίδια στιγμή πουαφενός η χρηματοδότηση προς την τεχνικο – επαγγελματική εκπαίδευση δεν είναι σημαντική, με συνέπεια να είναι πάντα υποβαθμισμένη στην κοινωνική συνείδηση, αφετέρου ο πανεπιστημιακός τίτλος είναι το εισητήριο για μια εξασφάλιση μόνιμης θέσης στον κρατικό μηχανισμό.