Oμογονεϊκότητα στην Ελλάδα: θεσμικές αλλαγές, κοινωνική αποδοχή και διεκδικήσεις

Ο σκοπός της παρούσας διατριβής είναι να ερευνήσει τις μεταβλητές που διαμορφώνουν την κοινωνική αποδοχή της ομογονεϊκότητας στην Ελλάδα. Το πρώτο της μέρος στοχεύει στην αποσαφήνιση βασικών εννοιολογικών σχημάτων, τα οποία διαμορφώνουν την κοινωνική αποδοχή της ομογονεϊκότητας. Οι έννοιες της σεξουαλικότητας, της οικογένειας, του φύλου, της υποκειμενικότητας και του έθνους παίζουν κεντρικό ρόλο στο θεωρητικό πλαίσιο, το οποίο στη συνέχεια τροφοδοτεί εννοιολογικά το δεύτερο, ερευνητικό μέρος. Στη συνέχεια, εξετάζεται το θεσμικό πλαίσιο των ομογονεϊκών δικαιωμάτων στην Ευρώπη και στην Ελλάδα: οι δράσεις των φορέων κοινωνικής πολιτικής, οι πολιτικές, και οι κυρίαρχες ιδεολογίες, που συντελούν στη διαμόρφωση κοινωνικών τάσεων, δράσεων και αντιδράσεων απέναντι στα ομογονεϊκά δικαιώματα. Στην προσπάθεια να διερευνηθεί η ποιοτική αλληλεπίδραση των θεσμικών αλλαγών και της κοινωνικής αποδοχής της ομογονεϊκότητας, ερευνώνται τα εξής ερωτήματα: ποιες είναι οι κοινωνικές μεταβλητές που διαμορφώνουν την υπάρχουσα κοινωνική αποδοχή γύρω από την ομογονεϊκότητα και τις ομόφυλες οικογένειες, όσον αφορά το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο (νόμος υπ’ αριθμό 4356/2015); Επιπλέον ποιες είναι οι αντιλήψεις των ομόφυλων οικογενειών γύρω από την υπάρχουσα κοινωνική αποδοχή και τις πρόσφατες θεσμικές αλλαγές που αφορούν τα ομόφυλα ζευγάρια; Το δεύτερο μέρος με ένα συνδυασμό ποιοτικών μεθόδων έρευνας, ερευνά τις κοινωνικές μεταβλητές που διαμορφώνουν την κοινωνική αποδοχή και το νομικό πλαίσιο της ομογονεϊκότητας. Η παρούσα διατριβή ακολουθεί διεπιστημονικές και διαθεματικές οδούς ποιοτικής έρευνας, με στόχο να συμβάλει στην εξέταση των κοινωνικών πτυχών του θέματος. Χρησιμοποιώντας εργαλεία από τη μεθοδολογία της κριτικής ανάλυσης λόγου, αναλύονται τα πρακτικά των ολομελειών και των σχολίων των πολιτών επί της δημόσιας διαβούλευσης του Ν. 4356/2015. Η έρευνα πεδίου, ως συμπληρωματικό ερευνητικό εργαλείο, προσδίδει γνώση και δεδομένα από ημι-δομημένες συνεντεύξεις από ενήλικα μέρη ομόφυλων οικογενειών. Η παρούσα διατριβή, στοχεύει να συμβάλει στην εντόπιση και την ανάλυση των μεταβλητών που καθορίζουν την κοινωνική αποδοχή και την αλληλεπίδρασή τους με τις υπάρχουσες νομοθετικές ρυθμίσεις για την ομογονεϊκότητα. Οι υποθέσεις εργασίας (ΥΠ) διαμορφώνουν τα αποτελέσματα τις διατριβής, τα οποία αρχικά εξετάζουν τις επιρροές του ετεροσεξισμού, της θρησκείας, τον εθνικισμού και της πατριαρχίας στις κυρίαρχες κοινωνικές αντιλήψεις, αναφορικά με τη σεξουαλικότητα και την οικογένεια (ΥΠ1 και ΥΠ2). Ακόμα εξετάζεται η διαβάθμιση των κοινωνικών στάσεων και απόψεων, η συμβολή των ακτιβιστικών προσπαθειών, και ο εκπαιδευτικός ρόλος του Ν. 4356/2015 (ΥΠ3), ενώ υπογραμμίζεται το ταξικό πρόσημο και οι κοινωνικές ανισότητες αναφορικά με τη διεκδίκηση δικαιωμάτων, όπως και η έμμεση επιρροή του οικονομικού παράγοντα αναφορικά με την κοινωνική αποδοχή των ομόφυλων οικογενειών, οι οποίες μοιραία εμπίπτουν σε πλαίσια κανονικότητας και αορατότητας (ΥΠ4). Ως βασικό αποτέλεσμα της έρευνας, προκύπτει ότι οι κοινωνικές επιβολές του ετεροσεξισμού, του διπόλου του φύλου και της ετεροφυλόφιλης σεξουαλικότητας, διαπλέκονται με κυρίαρχες απόψεις και ιδανικά γύρω από την θρησκεία, τη συγγένεια, για το «έθνος» και τη συνέχειά του. Οι παραπάνω παράμετροι οριοθετούν την εννοιολόγηση της οικογένειας σύμφωνα με τους ετεροπατριαρχικούς κανόνες, αποκλείοντας νομικό-κοινωνικά όσες (ομόφυλες) οικογενειακές μορφολογίες αποκλίνουν από τα πατριαρχικά πρότυπα. Τα παραπάνω ηγεμονικά σχήματα θέτουν τα όρια της «κανονικότητας» και λειτουργούν παραδειγματικά προς την κατεύθυνση της ετερο-νόρμας. Επιπλέον, προβάλλουν ως αναγκαία την προστασία του «παιδιού», του μελλοντικού πολίτη του ελληνικού έθνους, από την «επικίνδυνη» ομογονεϊκότητα. Στον δρόμο προς τον κοινωνικό μετασχηματισμό, αναδείχτηκαν η συμβολή του νόμου 4356/2015 όχι μόνο προς την ανάδειξη της «κανονικότητας» των ομόφυλων ζευγαριών αλλά ως εκπαιδευτικό εργαλείο, όπως και η δράση της κοινωνίας των πολιτών ως ουσιαστικά θετικά βήματα.