Δημοσιονομικοί κανόνες και δημοσιονομικά συμβούλια: ο ρόλος των δημοσιονομικών θεσμών στην ενίσχυση της αξιοπιστίας των δημοσίων οικονομικών

Η οικονομική κρίση οδήγησε σε μια εκτεταμένη συζήτηση, αλλά και εν τοις πράγμασι αναθεώρηση, του δημοσιονομικού θεσμικού πλαισίου. Αυτό συνέβη στη βάση ενός θεωρητικού πλαισίου, το οποίο εντοπίζει και μια σειρά από παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων για τα δημοσιονομικά ζητήματα, παράγοντας εν τέλει στρεβλώσεις στα ίδια τα δημόσια οικονομικά. Μέσα από την εξέταση αυτών των παραγόντων, προκύπτουν στα πλαίσια της θεωρίας μέθοδοι για την επίτευξη υγιών δημόσιων οικονομικών. Οι μέθοδοι αυτοί συνίστανται στην τροποποίηση των διαδικασιών κατάρτισης και εκτέλεσης του προϋπολογισμού, στην θέσπιση δημοσιονομικών κανόνων και στη δημιουργία ανεξάρτητων δημοσιονομικών συμβουλίων. Οι δημοσιονομικοί κανόνες αποτέλεσαν, με τις διάφορες μορφές που χρησιμοποιήθηκαν, τη βάση πάνω στην οποία διαρθρώθηκαν οι δημοσιονομικοί όροι για τη δημιουργία της ΟΝΕ. Το Σύμφωνο Σταθερότητας, η κατ’ εξοχήν τέτοιου τύπου βάση, αναθεωρήθηκε, μέσα στην πορεία των χρόνων, εξελισσόμενη στη βάση συμπερασμάτων από την προηγούμενη εφαρμογή των δημοσιονομικών κανόνων που αυτή προέβλεπε, αλλά και στη βάση της εξέλιξης των οικονομικών συνθηκών. Στην πιο πρόσφατη αναθεώρηση της, εντός της κρίσης, πέραν των δημοσιονομικών κανόνων, εισήγαγε για πρώτη φορά στο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό θεσμικό οικοδόμημα, τα δημοσιονομικά συμβούλια. Τα χαρακτηριστικά τους, όντας μεν πρωτότυπα, βασίζονται στην ήδη υπάρχουσα θεωρία για τους αρνητικούς παράγοντες που οδηγούν σε μη υγιή δημόσια οικονομικά. Η εφαρμογή του στην Ελλάδα, βρήκε την θεσμική της έκφραση στο Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής, το οποίο μετράει επαρκή χρόνια λειτουργίας, ώστε να εξαχθούν συμπεράσματα από αυτήν. Δίπλα σε αυτό, προστέθηκε πρόσφατα το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο, το οποίο έρχεται να ενσωματωθεί στο ελληνικό δημοσιονομικό θεσμικό οικοδόμημα, προσθέτοντας νέα δεδομένα στη διαμόρφωση και την εκτέλεση της δημοσιονομικής πολιτικής. Η τάση δημιουργίας θεσμών με αρμοδιότητες, που αφορούν τη λήψη, ή τον έλεγχο, δημοσιονομικών αποφάσεων, αποτελεί μια πραγματικότητα που διαρκώς εντείνεται, δημιουργώντας προβληματισμούς ως προς τη δημοκρατική νομιμοποίηση των αποφάσεων αυτών και των αποτελεσμάτων τους.