Δίκαιο και τέχνη: η ελευθερία (ως όριο) στην τέχνη

Η διερεύνηση της σχέσης η οποία συνδέει τις έννοιες «τέχνη» και «δίκαιο» προϋποθέτει ήδη σε ένα πρώιμο στάδιο μια απόπειρα εννοιολογικού προσδιορισμού τους. Η τοποθέτηση αυτή, η οποία θέτει τις βάσεις προκειμένου να ακολουθήσει η αναζήτηση σημείων επαφής των δύο εννοιών, επιχειρείται στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας αρχικά με κριτήρια επιστημολογικά (με προσφυγή στη σύγχρονη δογματική επιστήμη του δικαίου). Κατά τη σύγχρονη, ωστόσο, νομική επιστήμη, ο ορισμός του δικαίου είναι τυπικός και αφηρημένος. Υπό την έννοια αυτή, δίκαιο είναι: σύνολο κανόνων που θέτει ή αναγνωρίζει η δημόσια εξουσία και εφοδιάζει με κυρώσεις και οι οποίοι αποσκοπούν στην άμεση ρύθμιση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και την έμμεση ρύθμιση των ανθρώπινων σχέσεων. Από τον ορισμό αυτό ευχερώς προκύπτει ότι έχει αφαιρεθεί το ουσιαστικό περιεχόμενο των κανόνων δικαίου. Συνεπώς, οι αξίες, οι οποίες ενυπάρχουν στο δίκαιο, δεν είναι αντικείμενο της νομικής επιστημονικής γνώσης. Κατ’ άλλη διατύπωση, έννοιες, όπως η τέχνη, ως προς το περιεχόμενό τους κρίνονται ως εξωνομικές· η διερεύνηση του ουσιαστικού περιεχομένου της τέχνης αναγκαίως οδηγεί σε χρήση των πορισμάτων συναφών φιλοσοφικών, ιστορικών και κοινωνιολογικών μελετών. Από τα ανωτέρω λογικώς έπεται ότι ο ορισμός της τέχνης καθίσταται νομικά κρίσιμος και δυσχερής μόνο στις οριακές εκείνες περιπτώσεις όπου η ελευθερία της τέχνης συναντά και ενδεχόμενα συγκρούεται με άλλα, ομοίως προστατευόμενα στο πλαίσιο της σύγχρονης έννομης τάξης, αγαθά του ατόμου ή του κοινωνικού συνόλου. Κατά τούτο, αναγκαία καθίσταται η προσφυγή στη νομική θεωρία και σε συναφή νομολογιακά παραδείγματα με ταυτόχρονη καταγραφή των ισχυουσών νομικών διατάξεων (του ελληνικού και ενωσιακού δικαίου), μεταξύ των οποίων κεντρική θέση λαμβάνει το άρθρο 16 παρ. 1 εδ. α’ του ισχύοντος ελληνικού Συντάγματος περί ελευθερίας της τέχνης, οι ισχύουσες διατάξεις περί του δικαιώματος προσωπικότητας, του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας κ.λπ. Απώτερος σκοπός της παρούσας έρευνας καθίσταται η κριτική ανάλυση-αποτίμηση των πορισμάτων τα οποία προκύπτουν κατά τα ανωτέρω, και η υποβολή προτάσεων σχετικά με τη μεθοδολογική, από πλευράς δικαίου, προσέγγιση των κύριων ζητημάτων που εγείρονται στα σημεία επαφής δικαίου και τέχνης.