Η δημοσιονομική αποκέντρωση στην Ελλάδα

Στην Ευρώπη υπήρξε στο παρελθόν μια έντονη τάση προς τη Δημοσιονομική Αποκέντρωση, ωστόσο στην Ελλάδα η Τοπική Αυτοδιοίκηση (Τ.Α.) παρουσίαζε και εξακολουθεί να παρουσιάζει, έναν από τους χαμηλότερους βαθμούς Δημοσιονομικής Αποκέντρωσης/Αυτονομίας που συμβαδίζει με έναν υψηλό βαθμό εξάρτησης από το Κεντρικό Κράτος. Ειδικότερα, το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα προέρχεται από επιχορηγήσεις του Κεντρικού Κράτους, ενώ το μερίδιο των ιδίων εσόδων προς τα συνολικά της έσοδα κυμαίνεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μια νέα τάση προς τη Δημοσιονομική Αποκέντρωση παγκοσμίως (Oates 2008, Rodriguez-Pose and Sandall 2008, Dafflon 2002 and 2012, Bird and Tarasov 2004, Patsouratis 1990, όπως αναφέρονται στους Psycharis et al. 2015). Αυτή η νέα τάση αφορά κυρίως έρευνα αναφορικά με τα κριτήρια για την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διακυβέρνησης, καθώς και τα αποτελέσματα αυτής της κατανομής στην αποδοτικότητα, αναδιανομή, δικαιοσύνη και στην ανάπτυξη (Arzaghi and Henderson 2005, Tanzi 2008, Kotsogiannis and Schwager 2008). Βασικός στόχος της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση των προσδιοριστικών παραγόντων του βαθμού Δημοσιονομικής Αυτονομίας/Αποκέντρωσης στην Ελλάδα. Χρησιμοποιώντας ένα δείγμα 901 Δήμων και 130 Κοινοτήτων για τη χρονική περίοδο 1999-2009, που συμπίπτει χρονικά με την περίοδο εφαρμογής του Προγράμματος Καποδίστριας (Ν. 2539/97), και εφαρμόζοντας τεχνικές χωρικής οικονομετρικής ανάλυσης προέκυψε το συμπέρασμα ότι οι κοινωνικοοικονομικοί, δημογραφικοί και πολιτικοί παράγοντες καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το επίπεδο Δημοσιονομικής Αυτονομίας στην Ελλάδα. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν από την ανάλυση ανέδειξαν τη σημασία των γεωγραφικών συνθηκών που επικρατούν σε ένα τόπο στη διαμόρφωση του βαθμού Δημοσιονομικής Αυτονομίας/Αποκέντρωσης. Ειδικότερα, παρατηρούνται σημαντικές διαφορές όσον αφορά στο βαθμό Δημοσιονομικής Αυτονομίας μεταξύ διαφορετικών γεωγραφικών περιοχών (π.χ. νησιωτικοί Ο.Τ.Α.). Άλλος βασικός στόχος της παρούσας ερευνητικής εργασίας είναι να συμπληρωθεί και να επικαιροποιηθεί η έρευνα για τη Δημοσιονομική Αποκέντρωση και να εμπλουτιστεί η μελέτη της Δημοσιονομικής Αποκέντρωσης σε επίπεδο χώρας με νεότερες συνεισφορές. Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν στον σχεδιασμό της αναπτυξιακής στρατηγικής σε τοπικό επίπεδο και στην αναμόρφωση του υπάρχοντος συστήματος Τοπικής Αυτοδιοίκησης.