Σπάνιες γαίες και εθνική ασφάλεια

Αδιαμφισβήτητα, από τα τέλη του 20ου αιώνα και ως τις μέρες μας, οι τεχνολογικές εξελίξεις τρέχουν με φρενήρεις ρυθμούς, σε όλους τους νευραλγικούς τομείς της εποχής μας, όπως είναι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι τηλεπικοινωνίες και η άμυνα. Ωστόσο, ελάχιστοι είναι αυτοί που γνωρίζουν ότι αυτή η αλματώδης τεχνολογική πρόοδος, εξαρτάται από 17 χημικά στοιχεία που ονομάζονται σπάνιες γαίες και βρίσκονται ως δευτερεύοντα ή μείζονα συστατικά σε περισσότερα από 250 ορυκτά. Χωρίς να είναι σπάνιες, καθόσον στην πλειοψηφία τους υπάρχουν σε σχετική αφθονία στον φλοιό της Γης, διαθέτουν και προσδίδουν σπάνια χαρακτηριστικά σε εφαρμογές και χρήσεις προϊόντων υψηλής τεχνολογίας, ώστε να χαρακτηριστούν ως «στρατηγικά μέταλλα». Η ανάπτυξη της βιομηχανίας σπάνιων γαιών έχει ωθήσει σε μεγάλο βαθμό τη συνολική πρόοδο της σύγχρονης τεχνολογίας και η εξέλιξη της τεχνολογίας έχει με τη σειρά της οδηγήσει στην ακμάζουσα ανάπτυξη της βιομηχανίας των σπάνιων γαιών. Πρόκειται για μια σχέση αλληλεξάρτησης με σημαντικές γεωπολιτικές και γεωοικονομικές προεκτάσεις. Οι σπάνιες γαίες είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη και την παραγωγή κρίσιμων οπλικών συστημάτων και διαδραματίζουν ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο στον τομέα της έρευνας, της καινοτομίας και της ανάπτυξης στον αμυντικό τομέα. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει στη διαπίστωση ότι όσο πιο εξελιγμένος γίνεται ο στρατιωτικός εξοπλισμός, τόσο ποικίλλει η ζήτηση για σπάνιες γαίες από τις αμυντικές βιομηχανίες, καθώς είναι αναγκαίες για μια πληθώρα οπλικών συστημάτων. Το ένα τρίτο των αποθεμάτων σπάνιων γαιών βρίσκονται στην Κίνα, η οποία κατάφερε να κατακτήσει ηγεμονικό ρόλο σε όλα τα στάδια της επεξεργασίας των σπάνιων γαιών, από την εξόρυξή τους και τον διαχωρισμό τους, ως τη μεταποίησή τους και την παραγωγή ενδιάμεσων προϊόντων. Οι ΗΠΑ αποτελούν τη δεύτερη χώρα παραγωγής στον κόσμο, ενώ στην ΕΕ επί του παρόντος δεν υφίσταται κάποια παραγωγική δραστηριότητα εξόρυξης σπάνιων γαιών, με αποτέλεσμα οι ανάγκες να καλύπτονται σχεδόν αποκλειστικά με εισαγωγές από την Κίνα. Η αυξανόμενη ζήτηση σπάνιων γαιών από ιδιωτικούς και κρατικούς φορείς σε συνδυασμό με την προσπάθεια απεξάρτησης από την Κίνα, έχει ως αποτέλεσμα την αντίστοιχη μεγέθυνση της γεωπολιτικής αξίας όχι μόνο των χωρών παραγωγής, αλλά και των χωρών που διαθέτουν κοιτάσματα με δυνητικές δυνατότητες εξόρυξης. Όποιος κατέχει σημαντικές ποσότητες σπάνιων γαιών μπορεί να αξιοποιήσει τη θέση του τόσο για πολιτικούς όσο και οικονομικούς σκοπούς. Αδιαμφισβήτητα θα αυξήσει την ισχύ του, καθώς οι σπάνιες γαίες ως πολύτιμοι φυσικοί πόροι αποτελούν από μόνες τους κρίσιμη παράμετρο εθνικής ισχύος και κρίσιμο παράγοντα για την Εθνική Ασφάλεια ενός κράτους. Το γεγονός αυτό ανάγκασε τόσο τις ΗΠΑ όσο και την ΕΕ να εκπονήσουν ειδικά σχέδια δράσης και κατάλληλες στρατηγικές, προκειμένου να διασφαλίσουν την εφοδιαστική αλυσίδα των σπάνιων γαιών και να εξασφαλίσουν τη στρατηγική τους αυτονομία. Στην Ελλάδα, οι αρχικές έρευνες έχουν δείξει ότι υπάρχουν περιοχές με συγκεντρώσεις σπάνιων γαιών που θα επέτρεπαν την εκμετάλλευσή τους υπό προϋποθέσεις. Πιθανή αξιοποίηση των κοιτασμάτων σπάνιων γαιών που έχουν εντοπιστεί και δεδομένης της στρατηγικής σημασίας τους για την παγκόσμια οικονομία, η εμπορική τους εκμετάλλευση θα ενίσχυε πέραν της Εθνικής Ασφάλειας και το γεωπολιτικό αποτύπωμα της χώρας μας, καθιστώντας την σημαντικό παίκτη στην παγκόσμια σκακιέρα γεωστρατηγικής και γεωοικονομικής ισχύος.