Μεταφρασιμότητα της ποίησης: ανάπλαση ή πιστότητα

Η μελέτη της πορείας της ιδέας της μετάφρασης –εφικτής ή ίσως όχι στην περίπτωση της ποίησης- απ’ την ευρωπαϊκή Αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας αποτελεί τον πρωταρχικό στόχο της παρούσας διατριβής. Ο Ομηρικός Ύμνος στον Δήλιο Απόλλωνα αποτελεί μία περίπτωση στην οποία οι «γλώσσες», εν χορώ μάλιστα, και κατανοούνται και απολαμβάνονται αισθητικά από «παρεπιδημούντας» και επισκέπτες. H εμμονή του Σωκράτη, στην άλλη άκρη του φάσματος, για το αληθές ή όχι του Δελφικού χρησμού συσκοτίζει το γεγονός ότι μία πλήρως κατανοητή ρήση υπήρξε το προϊόν μιας ιερατικής διερμηνείας μιας, αρχικά, ακατάληπτης έκφρασης από την ιέρεια του Απόλλωνα. Αυτό το τελευταίο συμβάν οφείλει να αντιπαραβληθεί με την κατά πολύ παλαιότερη Σιβυλλική / Απολλώνεια «φωνή» (Herakl. D.-K. 52 και 93) η οποία με «μαινόμενο, ακαλλώπιστο, και αμύριστο στόμα» ούτε «έλεγε» , ούτε «έκρυβε» αλλά απλώς «εσήμαινε».Ο ελληνιστικός διεθνισμός πλαισιώνει την εποχή του κηρύγματος του Απόστολου Πέτρου την Ημέρα της Πεντηκοστής στο βιβλίο των Πράξεων. Mε συνεχώς μεγαλύτερη συχνότητα, ποικίλα πολύγλωσσα και πολύσημα κειμενικά παραθέματα διακινούν ιδέες πέρα από τα σύνορα των διαφόρων εθνικών κοινοτήτων. Τα παραδείγματα από τον Πετρώνιο και μετά αφθονούν. Ξεχωριστά μέρη της μελέτης εξερευνούν μεγάλο μέρος του φάσματος από τιςπλατωνίζουσες μεταφράσεις των Ευαγγελίων της Καινής Διαθήκης μέχρι την αγγλο-αμερικανική μεσαιωνολογία των Pound, Blackburn και Bishop, οι7οποίοι εκμοντέρνισαν τους Stilnovisti και τους Τρουβαδούρους και ως προς το περιεχόμενο και ως προς τη φόρμα.Η διατριβή προτίθεται να εστιάσει στο γεγονός ότι οι μεταφράσεις της ποίησης δεν είναι σχεδόν ποτέ απλά και αμιγή φιλολογικά γεγονότα: εκτός του ότι φέρουν άπειρα ειδολογικά προσωπεία –έπους, διαλόγου, κλπ.– συχνά συμπεριλαμβάνουν και σχολιασμό μέσα στο ίδιο το μεταφραστικό δημιούργημα. Η persona του Κάτουλλου ξαφνικά αναδύεται κατά την διάρκεια της λατινοποίησης του ποιήματος της Σαπφούς· ο Απολλινάριος Λαοδικείας κάνει κάθε προσπάθεια να δικαιολογήσει την επιλογή της ομηρικής ελληνικής ως μέσου που θα ευνοούσε την παγκόσμια πρόσβαση στους Ψαλμούς του Δαυίδ!Προτείνεται επίσης ότι οι μεταφράσεις ευρέος φάσματος ποιητικών τύπων, αφ’ ενός ενσωματώνουν αναγνωρίσιμες λογοτεχνικές και κριτικές συμβάσεις, χρησιμεύουν όμως και σαν μαρτυρίες σύνθετης αισθητικής και πολιτισμικής ερμηνευτικής δραστηριότητας. Δείγματα των τελευταίων περιπτώσεων αποτελούν ο Ovide moralisé (στα Παλαιά Γαλλικά), τα ποιήματα του «Τίποτα» (στην Παλαιά Προβηγκιανή), οι Μπαλάντες του Φρανσουά Βιγιόν (στη jargon του Παρισινού υπόκοσμου) και, για να κλείσει ο κύκλος, οι γλωσσολαλικές ανα-λατινοποίησεις του Κάτουλλου από τον αμερικανό Louis Zukofsky.Η διατριβή αποπειράται να εξερευνήσει, πέρα από τους οικείους συγγραφείς του δυτικού κανόνα, και τον βυζαντινό (Πλανούδη), τον μεσαιωνικό / αναγεννησιακό γαλλικό (Machaut, Madame Dacier), και ιταλικό (da Lentino) κανόνα αλλά, επίσης, και την μετώπη των μεταφραστών του σύγχρονου ελληνικού λόγου (Κόντογλου, Καρυωτάκης, Λεκατσάς, Βεντούρας, Σκιαδαρέσης, Βλαβιανός).