Τάσεις ιδιωτικοποίησης στην ανώτατη εκπαίδευση στην Αγγλία και την Ελλάδα: μια συγκριτική μελέτη

Από τη δεκαετία του ’80 στην Ευρώπη εφαρμόζεται ένα οικονομικό μοντέλο που δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη μείωση των δημόσιων δαπανών στην παροχή αγαθών και υπηρεσιών. Ο τομέας της ανώτατης εκπαίδευσης δε θα μπορούσε να εξαιρεθεί από την εφαρμογή αυτής της πολιτικής. Τα πανεπιστήμια πλέον καθίστανται, τυπικά, αυτόνομα ως προς τη διοίκηση και τη διαχείριση των πόρων που τους δίνονται, αλλά το κράτος εξακολουθεί να παρακολουθεί στενά την πορεία της απόδοσης των ιδρυμάτων. Στα πλαίσια του κρατικού ελέγχου δημιουργούνται μονάδες και υπηρεσίες διασφάλισης και αξιολόγησης της ποιότητας του έργου που παράγεται μέσα στο Πανεπιστήμιο. Ανάλογα με τα αποτελέσματα που προκύπτουν, τα ιδρύματα προσαρμόζουν τη διοικητική δομή, το πρόγραμμα σπουδών τους, τον τρόπο χρηματοδότησή τους, ώστε να βελτιώσουν την αποδοτικότητά τους. Γενικότερα, φαίνεται, είτε μέσα από τις Ευρωπαϊκές συμφωνίες, είτε από την εθνική νομοθεσία των ευρωπαϊκών χωρών για την εκπαίδευση, πως υπάρχει προσαρμογή στα δεδομένα του διεθνούς οικονομικού ανταγωνισμού, σχεδόν χωρίς να θέτονται ζητήματα ισότητας ως προς την πρόσβαση, του ρόλου του πανεπιστημίου για την κοινωνία και της αλλαγής που συνεπάγεται ο «ακαδημαϊκός καπιταλισμός» και του περιεχόμενου της γνώσης που παράγεται μέσα στα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Στο πλαίσιο της νέας πολιτικής για την ανώτατη εκπαίδευση, χώρες της Ευρώπης, όπως η Αγγλία και η Ελλάδα, προσαρμόζουν το εκπαιδευτικό τους σύστημα σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα που τίθενται και προωθούν το «κατευθυνόμενο από την αγορά Πανεπιστήμιο», εφαρμόζοντας μέτρα που παραπέμπουν στη λειτουργία του ως επιχείρησης, ώστε τα πανεπιστήμια να διατηρήσουν την εκπαίδευσή τους ανταγωνιστική σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Η Αγγλία, έχοντας μια αναπτυγμένη οικονομία και ένα νεοφιλελεύθερο πολιτικό σύστημα, που από το 1980 προσπαθεί να πετύχει την αποκέντρωση και την αυτονομία των υπηρεσιών, διαμόρφωσε την ανώτατη εκπαίδευση με στοιχεία ιδιωτικοποίησης, είτε αυτά αναφέρονται στα δίδακτρα, είτε αναφέρονται στη δομή και στην οργάνωση της λειτουργίας των ιδρυμάτων. Η Ελλάδα, από την άλλη μεριά, την ίδια δεκαετία ακολουθούσε μια πιο σοσιαλδημοκρατική πολιτική, με τις δομές των βασικών υπηρεσιών να είναι κρατικές και με μια οικονομία διαφορετικής ανάπτυξης και εξέλιξης από εκείνη της Αγγλίας. Δεν κατάφερε, έτσι, με την ίδια επιτυχία και ευελιξία να προσαρμόσει πλήρως το εκπαιδευτικό της σύστημα στις προωθούμενες αλλαγές. Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000, και υπό την πίεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα άρχισε να νομιμοποιεί και να εφαρμόζει πολιτικές για την ανώτατη εκπαίδευση με περιεχόμενο ιδιωτικοποίησης, είτε αφορούσαν την εισαγωγή διδάκτρων, είτε αφορούσαν την απόπειρα υιοθέτησης μηχανισμών και εργαλείων του ιδιωτικού τομέα, όπως αυτές δηλώνονται ρητά στις διακηρύξεις και τα ανακοινωθέντα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.