Η παρουσίαση των γυναικών στο ψυχολογικό θρίλερ του Χόλυγουντ κατά τις δεκαετίες 1960-1990

Η συμβολή του πεδίου των πολιτισμικών σπουδών στον τομέα της φεμινιστικής κινηματογραφικής κριτικής έγκειται στην προσπάθεια της εκ νέου θεωρητικοποίησης της «γυναικείας θέασης», με σκοπό την υπέρβαση του αυστηρού ντετερμινισμού της πρώιμης θεωρίας. Οι θεωρητικοί του πεδίου του πολιτισμού θέτουν σε προτεραιότητα ζητήματα της λαϊκής κουλτούρας, του καταναλωτισμού, καθώς και την εξέταση του εμπειρικού κοινού. Αντίστοιχα, οι φεμινίστριες κριτικοί του τομέα, συνεχίζουν να αξιοποιούν τα θεωρητικά εργαλεία της κειμενικής ανάλυσης, όπως και η πρώιμη θεωρία (αλτουσεριανός μαρξισμός, λακανική ψυχανάλυση, σημειωτική, μύθος), λαμβάνοντας όμως τώρα υπόψη το ιδιαίτερο ιστορικό, κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο της παραγωγής και πρόσληψης του έργου. Θεωρητική βάση της παρούσας μελέτης αποτελεί το άρθρο της Christine Gledhill Pleasurable Negotiations (1988), όπου η συγγραφέας προτείνει την προσέγγιση του εκάστοτε έργου βάσει της θεωρίας των διαπραγματεύσεων της απόλαυσης. Συγκεκριμένα, υποστηρίζεται ότι το νόημα ενός κειμένου/ κινηματογραφικού έργου δεν μπορεί ποτέ να παγιωθεί, αλλά αποτελεί αντικείμενο μιας διαδικασίας συνεχούς επαναδιαπραγμάτευσης. Οι δύο βασικές παραδοχές της θεωρίας της Gledhill, τις οποίες η εργασία αποπειράται να εξετάσει, είναι οι εξής: αφενός, ότι εντός ενός έργου του κλασικού κινηματογράφου μπορούν να εντοπιστούν διαφορετικές αξιώσεις (είτε περισσότερο συντηρητικές, είτε περισσότερο προοδευτικές), και επομένως, αντίστοιχα, διαφορετικές θέσεις θέασης, τις οποίες ο θεατής είναι δυνατόν να εναλλάσσει. Αφετέρου, την έμφαση της Gledhill στην εξέταση του συγκειμένου της πρόσληψης, και στον ισχυρισμό ότι η εναλλαγή του μπορεί να παραγάγει νέες, εναλλακτικές αναγνώσεις και να καταστήσει παλαιότερες προσεγγίσεις παρωχημένες. Προκειμένου οι δύο αυτές παραδοχές να διερευνηθούν, η εργασία εστιάζει στο είδος του ψυχολογικού θρίλερ εντός του κλασικού κινηματογράφου. Η εναλλαγή του πλαισίου της πρόσληψης εκπληρώνεται με την αναδρομική εξέταση ταινιών, μεταξύ των δεκαετιών 1960-1990, ξεκινώντας πριν από την άρθρωση της πρώιμης φεμινιστικής κριτικής, και για τις επόμενες τέσσερις δεκαετίες. Οι συγκεκριμένες αναλύσεις προσπαθούν να ανιχνεύσουν τις κειμενικές αντιφάσεις/ ελλείψεις/ ρήγματα, κατά το παράδειγμα της Gledhill, ούτως ώστε να αναδειχθούν οι πιθανές διαπραγματεύσεις εντός του κειμένου, διατηρώντας ταυτόχρονα μία φεμινιστική οπτική. Η παρούσα εργασία επιβεβαιώνει τη θεωρία της Gledhill σε μεγάλο βαθμό. Αρχικά παρατηρείται ότι η ακολουθούμενη προσέγγιση φέρνει στο προσκήνιο τις διαφορετικές, έως και αντικρουόμενες θέσεις θέασης που ενυπάρχουν εντός των έργων. Έτσι, η ανάλυση των γυναικείων μορφών εντός των κειμένων, υποδεικνύει την απόλαυση της αλληλεπίδρασης με το έργο, ως μία διαδικασία συνεχούς επαναδιαπραγμάτευσης, μεταξύ ανταγωνιζόμενων πλαισίων αναφοράς, κινήτρων, εμπειριών (Gledhill, 1988). Ταυτόχρονα, συνεξετάζεται το πλαίσιο της πρόσληψης των ταινιών κατά τη δεκαετία της κυκλοφορίας τους, σε συνάρτηση με τις αντίστοιχες αναγνώσεις. Έτσι υπογραμμίζεται η συσχέτιση μεταξύ του δημόσιου διαλόγου της εκάστοτε δεκαετίας, και των ανάλογων αναγνώσεων των ταινιών. Συνεπώς, η θεωρία της Gledhill, παρουσιάζεται εδώ ως μία αρκετά ελπιδοφόρα προσέγγιση για τη μελλοντική διεξαγωγή της έρευνας στο πεδίο της φεμινιστικής κινηματογραφικής κριτικής. Η αξιοποίηση των εννοιών της ηγεμονίας και των διαπραγματεύσεων της απόλαυσης, ανοίγει ένα εξαιρετικά γόνιμο πεδίο διαλόγου, σχετικά με τις λαϊκές πολιτισμικές μορφές, ο οποίος δίνει χώρο στην άρθρωση αντισυμβατικών, αποδομητικών αναγνώσεων από φεμινιστική οπτική. Έτσι γίνεται δυνατόν να δημιουργηθούν θέσεις αντίστασης εντός της δημοφιλούς κουλτούρας, και ταυτόχρονα να αποφευχθεί ο ντετερμινισμός της πρώιμης φεμινιστικής κριτικής.