Σύγχρονες προκλήσεις στον κυβερνοχώρο: νόμιμη άμυνα και συλλογική ασφάλεια στον ευρωατλαντικό χώρο

Είναι ο κυβερνοχώρος η μεγαλύτερη πρόκληση του Διεθνούς Δικαίου στη σύγχρονη εποχή; Διαθέτει το Διεθνές Δίκαιο το απαραίτητο δικαιϊκό και θεσμικό οπλοστάσιο, ώστε να μπορεί να αντιμετωπίσει μία από τις μεγαλύτερες, κατά γενική ομολογία, σύγχρονες, ασύμμετρες απειλές που εξελίσσεται ραγδαία στο εν λόγω πεδίο, διασφαλίζοντας τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια στο παγκόσμιο γεωπολιτικό περιβάλλον; Η παρούσα εργασία επιχειρεί να προσεγγίσει τις νέες αυτές προκλήσεις που αφορούν στην εφαρμογή των κανόνων εθιμικού και συμβατικού Διεθνούς Δικαίου στις περιπτώσεις εκδήλωσης επιθέσεων στο πεδίο του κυβερνοχώρου. Για τον σκοπό αυτό εξετάζονται οι υφιστάμενοι διεθνοδικαιϊκοί κανόνες που πλαισιώνουν το θεσμικό πλαίσιο της γενικότερης έννοιας της επίθεσης, της νόμιμης άμυνας και της συλλογικής ασφάλειας, τόσο σε διακρατικό επίπεδο, όσο και στο επίπεδο των κυριότερων Διεθνών Οργανισμών που δραστηριοποιούνται στον ευρω-ατλαντικό χώρο. Συναφώς, εξετάζονται ζητήματα κρατικής ευθύνης στον Κυβερνοχώρο, τόσο από κρατικούς, όσο και από μη κρατικούς δρώντες, σε περιοχές υπό σαφή κρατικό έλεγχο, αλλά και σε «ακυβέρνητες περιοχές». Επίσης, διερευνώνται οι συνθήκες και οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες δύναται να αποδοθεί διεθνής ποινική ευθύνη για παράνομες πράξεις που λαμβάνουν χώρα στον Κυβερνοχώρο, αξιοποιώντας χρήσιμα διεθνοδικαιϊκά εργαλεία, όπως η ευθύνη ανωτέρου και το κριτήριο της άσκησης αποτελεσματικού ελέγχου. Δυσχέρειες εντοπίζονται, όπως για παράδειγμα η απουσία προηγούμενου στη νομολογία των διεθνών δικαστηρίων, η ύπαρξη του οποίου θα μπορούσε να δώσει επαρκείς και σαφείς απαντήσεις σε ερωτήματα και προβληματισμούς που ανακύπτουν κατά την εκδήλωση μίας κυβερνοεπίθεσης. Το Διεθνές Δίκαιο, στην παρούσα φάση, φαίνεται να καλείται να επικρατήσει σε μία διελκυστίνδα μεταξύ της εκ νέου ερμηνείας των ήδη υπαρχόντων κανόνων του και της κωδικοποίησης και δημιουργίας νέων. Αν και το πρόβλημα φαίνεται να εξελίσσεται πιο γρήγορα από το ρυθμό θεσμικής διαχείρισής του από τα κράτη, δε θα πρέπει να λησμονηθεί το ενδιαφέρον και η σημασία που τα λεγόμενα «ισχυρά κράτη» αποδίδουν στο εν λόγω ζήτημα.