Η παιδική φτώχεια στην Ελλάδα, ως παράγοντας κοινωνικού αποκλεισμού και περιστολής των δικαιωμάτων του παιδιού, κατά την πρόσφατη οικονομική κρίση 2010-2020

Οι φτωχοί μιας κοινωνίας, ένα διαχρονικό φαινόμενο, εντοπίζονται σε όλες τις σύγχρονες κοινωνικές συγκροτήσεις ως απότοκο της τρομακτικά άνισης κατανομής του πλούτου στον καπιταλιστικό τρόπο ανάπτυξης. Παρά τις προσπάθειες, κυρίως του νεοφιλελεύθερου δόγματος, να παρουσιάσει το τέλος της φτώχειας στον αναπτυσσόμενο κόσμο, το εγχείρημα απέτυχε παταγωδώς. Η φτώχεια είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο με ιδιαιτερότητες στο χώρο και στο χρόνο, αλλά παραμένει παρούσα και μάλιστα με νέες μορφές, τους νεόπτωχους. Η παιδική φτώχεια ήρθε στο επίκεντρο της ερευνητικής δραστηριότητας κατά τις τελευταίες δεκαετίες, ως αποτέλεσμα της αναγνώρισης τόσο της παιδικής ηλικίας ως μιας ιδιαίτερης περιόδου στην ανάπτυξη του ανθρώπου, όσο και ως αποτέλεσμα της οικουμενικής αποδοχής των δικαιωμάτων του παιδιού. Η μελέτη των χαρακτηριστικών της παιδικής φτώχειας, οι παράγοντες που την επηρεάζουν και η συμβολή της στη διαγενεακή μεταβίβασή της, υπήρξαν τα ερεθίσματα για τη διερεύνηση του θέματος στην παρούσα εργασία κατά τη δεκαετία της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα2010-20. Επίσης, οι επιπτώσεις της παιδικής φτώχειας στον κοινωνικό αποκλεισμό των παιδιών και στην περιστολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους εμπίπτουν στο ερευνητικό πεδίο μας. Η διπλωματική εργασία στο πρώτο μέρος στηρίζεται στην επιστημονική βιβλιογραφία, ανιχνεύοντας τη συμφωνία ή την ασυμφωνία των ερευνητών γύρω από τον ορισμό και τη μέτρηση της φτώχειας ως απόλυτου ή σχετικού μεγέθους. Η ενδεχόμενη συσκότιση της έννοιας «φτώχεια» και η ανάμιξή της με τον κοινωνικό αποκλεισμό, η αποσαφήνιση της έννοιας της παιδικής ηλικίας και της παιδικής φτώχειας, καθώς και ο προσδιορισμός της έννοιας του παιδιού και των δικαιωμάτων του, αποτέλεσε το αντικείμενο της θεωρητικής προσέγγισης. Στο δεύτερο μέρος η εμπειρική ανάλυση αξιοποιεί τα στατιστικά στοιχεία κυρίως από την ΕΛΣΤΑΤ και τη Eurostat, μέσω της έρευνας EU-SILC, αλλά και άλλους διεθνείς οργανισμούς για την παιδική φτώχεια, διευρύνοντας το ερευνητικό ενδιαφέρον προς τον κοινωνικό αποκλεισμό και τις επιπτώσεις στα δικαιώματα του παιδιού. Από την έρευνα αποδεικνύεται ότι η παιδική φτώχεια δεν προκύπτει από στοιχεία που συλλέγονται απευθείας από τα παιδιά, αλλά με έμμεσο τρόπο από τις οικογένειες που διαβιούν. Όλοι οι δείκτες που αφορούν στην παιδική φτώχεια στην Ελλάδα το 2010-20 κινούνται πάνω από τον αντίστοιχο μέσο ευρωπαϊκό όρο, πάνω από τους δείκτες της ενήλικης φτώχειας κι επιδεινώνονται αισθητά το πρώτο μισό της δεκαετίας. Στο δεύτερο μισό, ενώ οι δείκτες παρουσιάζουν μία σχετική πτώση, εντούτοις δεν είναι ανάλογη της ανόδου, επιδεικνύοντας μία ανθεκτικότητα στο χρόνο. Ανάλογη εικόνα παρουσιάζουν και οι δείκτες για τον κίνδυνο φτώχειας ή τον κοινωνικό αποκλεισμό, στον οποίο εντάσσονται στο τέλος της δεκαετίας ένα στα τρία παιδιά. Συνακόλουθα, εντοπίζεται περιορισμός και στα θεμελιώδη δικαιώματα των παιδιών, δεδομένου ότι μειώθηκαν δραστικά οι αντίστοιχες κρατικές δαπάνες. Τα ευρήματα της έρευνας είναι ενδεικτικά για την αναγκαιότητα της μεταστροφής των κρατικών πολιτικών, εθνικών κι ευρωπαϊκών, για την προάσπιση «του συμφέροντος του παιδιού», που αποτελεί την προμετωπίδα των Δικαιωμάτων του Παιδιού (ΟΗΕ, 1989), με παιδοκεντρικά δημοσιονομικά μέτρα και την κατάρτιση παιδικών κρατικών προϋπολογισμών, σε συνεργασία με τους φορείς προστασίας του παιδιού, ανοίγοντας έτσι ένα νέο πεδίο έρευνας.