Η συμμετοχή των Δήμων της Ελλάδας στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της Πολιτικής Συνοχής της ΕΕ: εμπειρική ανάλυση και προκλήσεις πολιτικής τη νέα Προγραμματική Περίοδο 2021-2027

Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών ΕπιστημώνΟ περιορισμός των περιφερειακών ανισοτήτων σε υπερεθνικό και εθνικό επίπεδο αποτελούν μείζον ζήτημα από πολύ νωρίς. Το ζήτημα της σύγκλισης των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών με τις ανεπτυγμένες αποτέλεσε αντικείμενο πολλών θεωριών και πολιτικών ανάλογα με τις εκάστοτε κοινωνικό-οικονομικές συνθήκες που επικρατούν. Έτσι ο χώρος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που είτε συμβάλλει στην περιφερειακή ανάπτυξη είτε εντείνει τις ανισότητες. Στην ΕΕ από την αρχή της δημιουργίας της έγιναν προσπάθειες περιορισμού των ανισοτήτων. Από το 1975 που ιδρύθηκε το ΕΤΠΑ και πλέον το 1986 με την ΕΕΠ καθιερώνεται η Περιφερειακή Πολιτική ως πολιτική της ΕΕ. Σημείο σταθμό αποτελεί η ίδρυση της ΕτΠ που αποτελεί τη φωνή των τοπικών παραγόντων και την επίσημη εκπροσώπηση των τοπικών αρχών στην ΕΕ. Τα τελευταία χρόνια, έχει επικρατήσει η άποψη ότι οι τοπικές αρχές πρέπει να ενεργοποιηθούν περισσότερο και να αυξηθεί η συμμετοχικότητα τους στη λήψη αποφάσεων αλλά και την άσκηση πολιτικής αφού σε τοπικό επίπεδο τα προβλήματα λύνονται πιο αποτελεσματικά. Έτσι η άποψη της τοπικής προσέγγισης και η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση κερδίζουν έδαφος στην Ευρώπη. Στην Ελλάδα, σημείο σταθμό για την ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί ο Ν. 1622/1986 για τον Δημοκρατικό Προγραμματισμό και ο Ν. 3852/2010 (Πρόγραμμα Καλλικράτη) μέσω του οποίου ρυθμίζεται η εφαρμογή της Πολυεπίπεδης Διακυβέρνησης στα πλαίσια της τοπικής προσέγγισης. Ωστόσο η εφαρμογή της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης χρειάζεται ακόμα πολλές προσπάθειες καθώς η συμμετοχή της ΤΑ στην εφαρμογή και άσκηση πολιτικών δεν έχει πραγματοποιηθεί σε ικανοποιητικό βαθμό. Οι ΤΑ εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την Κεντρική Διοίκηση κυρίως οικονομικά. Στα πλαίσια του ΕΣΠΑ 2014-2020, το οποίο αποτελεί το μέσο για την ενίσχυση και την αποτελεσματικότητα της ΤΑ, οι Δήμοι έχουν τη δυνατότητα ως τελικοί δικαιούχοι σε έργα και δράσεις να τα διαχειριστούν και να τα υλοποιήσουν για τον περιορισμό των περιφερειακών ανισοτήτων. Τα νέα εργαλεία Χωρικής Ανάπτυξης είναι το σημαντικότερο μέσο για την εφαρμογή της τοπικής προσέγγισης στη χώρα μας ωστόσο και εδώ οι Δήμοι δεν είχαν μέχρι τώρα ικανοποιητικές επιδόσεις ως προς τη συμμετοχή τους και απορρόφηση αυτών. Σημαντικοί ανασταλτικοί παράγοντες είναι η χαμηλή διοικητική και επιχειρησιακή ικανότητα των Δήμων γεγονός που καθιστά δύσκολη την έγκριση των προτάσεων για έργα και δράσεις από το ΕΣΠΑ ενώ σε μεταγενέστερο στάδιο, κατά την υλοποίηση των έργων ή δράσεων, τροχοπέδη αποτελούν οι γραφειοκρατικές διαδικασίες και η έλλειψη καταρτισμένου προσωπικού. Οι συνέργειες, η μελέτη καλών πρακτικών και οι προγραμματικές συμβάσεις καθώς και ο περιορισμός του διοικητικού φόρτου θα αποτελούσαν λύσεις για να αποκατασταθεί σταδιακά η θέση των Δήμων ως προς την διαχείριση των χρηματοδοτήσεων. Έτσι για τη νέα Προγραμματική περίοδο, η προηγούμενη εμπειρία, η συνεργασία μεταξύ μικρότερων Δήμων και Δήμων με εμπειρία και ο νέος Νόμος για τις Δημόσιες Συμβάσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν την κινητήρια δύναμη για την βελτίωση των επιδόσεων των Δήμων που αποτελούν τη βάση για την τοπική ανάπτυξη και τον περιορισμό των περιφερειακών ανισοτήτων.