Αφρικανές γυναίκες: διαχείριση της ταυτότητάς τους στον ελληνικό χώρο

Η παρούσα εργασία επικεντρώνεται στη μελέτη της ταυτότητας των Αφρικανών γυναικών που διαμένουν στον ελληνικό χώρο. Βασικός στόχος είναι η διερεύνηση της σημασίας που αποδίδουν οι γυναίκες αυτές στα τριπλά μειονοτικά χαρακτηριστικά που φέρουν. Αφενός, υπάγονται σε μια έμφυλη και σε μια εθνοτική μειονότητα και αφετέρου είναι μετανάστριες. Ο δεύτερος στόχος της εργασίας είναι να ανιχνεύσει την στρατηγική επιπολιτισμοποίησης που επιλέγουν οι Αφρικανές μετανάστριες στην Ελλάδα. Όσον αφορά το πρώτο ερώτημα, το θεωρητικό υπόβαθρο αποτέλεσε η θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας των Tajfel και Turner (1986), η θεωρία της αυτο-κατηγοριοποίησης (Turner, Hogg, Oakes, Reicher and Wetherell, 1987) και, συνακόλουθα, τα σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα για τις διασταυρούμενες κοινωνικές ταυτότητες (Reid and Comas-Diaz, 1990˙ Purdie-Vaughns and Eibach, 2008). Το δεύτερο ερώτημα εξετάζει την διαδικασία επιπολιτισμοποίησης και την σημασία της στην διαμόρφωση μίας συνεκτικής κοινωνικής ταυτότητας μέσα από το μοντέλο επιπολιτισμοποίησης του Berry (1997). Η έρευνα ακολούθησε τις αρχές της ποιοτικής μεθοδολογίας. Συγκεκριμένα, η συλλογή των δεδομένων έγινε μέσω ημι- δομημένων συνεντεύξεων προκειμένου να δοθεί στις συμμετέχουσες η δυνατότητα να μιλήσουν για το προσωπικό τους βίωμα (Willig, 2013) αλλά και μέσω της χρήσης απεικονιστικών μεθόδων, και συγκεκριμένα της ζωγραφιάς (Silver, 2013). Η ανάλυση των δεδομένων έγινε βάσει της ερμηνευτικής φαινομενολογικής ανάλυσης (Willig, 2013). Η ανάλυση ανέδειξε πέντε κυρίως θέματα τα οποία αποτυπώνουν την βιωμένη εμπειρία των συμμετεχουσών: σύνδεση με την καταγωγή, εμπλουτισμός, γυναικεία ταυτότητα, το ταξίδι της μετανάστευσης και οι συναισθηματικές διακυμάνσεις των Αφρικανών μεταναστριών. Επιπλέον, συμπεριλάβαμε στα αποτελέσματα μία μελέτη περίπτωσης καθώς η μία συμμετέχουσα διέφερε σε ορισμένα σημεία από τις υπόλοιπες και κρίναμε ότι είναι ενδιαφέρον να παρουσιάσουμε αυτές τις διαφορές ξεχωριστά. Εν συνεχεία, ακολούθησε η συζήτηση πάνω στα πορίσματα της έρευνας. Η έρευνα κατέληξε σε συμπεράσματα που, εν πολλοίς, επιβεβαιώνουν την ήδη υπάρχουσα βιβλιογραφία. Συγκεκριμένα, η εθνοτική ταυτότητα φαίνεται να προεξάρχει αντί της έμφυλης όσον αφορά την ταυτότητα των Αφρικανών γυναικών. Με άλλα λόγια, η σύνδεση με την ενδοομάδα των Αφρικανών είναι αυτό που κυρίως τις προσδιορίζει ως άτομα. Παράλληλα, σχετικά με το 7 ερώτημα της επιπολιτισμοποίησης, οι γυναίκες του δείγματος φαίνεται να επιθυμούν την ενσωμάτωση, όπως επιβεβαιώνεται και από την βιβλιογραφία σχετικά με την επιλογή στρατηγικής επιπολιτισμοποίησης που προτιμούν οι μετανάστες (Van Oudenhoven, Prins and Buunk, 1998). Ωστόσο, δεν έχουν κατασταλάξει στην χώρα εγκατάστασής τους, παρά την μακρά παραμονή στην Ελλάδα, γεγονός που δυσκολεύει την ενσωμάτωση. Η συμπεριφορά αυτή εμφανίζει χαρακτηριστικά που μοιάζουν με την στρατηγική επιπολιτισμοποίησης του διαχωρισμού όπου τα άτομα είναι περισσότερο προσανατολισμένα στην κουλτούρα προέλευσης παρά στην προσπάθεια ενσωμάτωσης στην χώρα υποδοχής. Η προϋπάρχουσα έρευνα στο ελληνικό πεδίο καταλήγει επίσης στον διαχωρισμό ως επιλογή στρατηγικής επιπολιτισμοποίησης από τους μετανάστες κυρίως, τους προερχόμενους από μουσουλμανικές και αφρικανικές χώρες (Μπεζεβέγκης and Παυλόπουλος, 2008). Η έρευνα της ταυτότητας των Αφρικανών γυναικών στην Ελλάδα δεν εξαντλείται σίγουρα στα αποτελέσματα της παρούσας εργασίας· είναι σημαντικό να μελετηθεί περαιτέρω. Η μελλοντική έρευνα, για παράδειγμα, θα μπορούσε να εστιάσει σε επιμέρους ζητήματα που απασχολούν την συγκεκριμένη μειονότητα και στους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να παρέμβει η πολιτεία.