Ασυνείδητος αποτρεπτικός αυτοέλεγχος ως μηχανισμός ψυχοπαθολογίας

Η μελέτη και κατανόηση των διαδικασιών της τιμωρίας που εξετάστηκε στην παρούσα έρευνα και εφαρμόζεται πολλές φορές στις δράσεις των ατόμων, είναι δυνατό να ενδυναμώσει την κατανόηση και τροποποίηση προβληματικών μοτίβων συμπεριφοράς, στην ανάλυση κλινικών περιπτώσεων. Προσδιορίζοντας τα αποτελέσματα των πειραμάτων με όρους μιας γενικής ερμηνευτικής διαδικασίας της συμπεριφοράς, μέσω της εφαρμογής εκτεταμένης πειραματικής ανάλυσης της συμπεριφοράς και μέσα από την ερμηνευτική προσέγγιση που ξεκίνησε από τον B.F. Skinner (1953). Ο τρόπος με τον οποίο επενεργεί, όταν το κάνει, η εφαρμογή τιμωρίας στην συμπεριφορά των ατόμων είναι πολύπλοκος επηρεάζοντας αυτή, τροποποιώντας και αλλάζοντας τη λειτουργία της και όχι απλά, όπως λανθασμένα αναφέρεται πολλές φορές στην σύγχρονη βιβλιογραφία, δημιουργώντας κάποιες παρενέργειες. Με την αρνητική ενίσχυση (αφαίρεση ερεθισμάτων μέσω της δράσης) και την τιμωρία να λειτουργούν συμπληρωματικά (ένα ερέθισμα που τιμωρεί μια δράση θα πρέπει επίσης να προξενεί την εκδήλωση δράσης που αφαιρεί ή προλαμβάνει την παραγωγή του αποτρεπτικού ερεθίσματος), η τιμωρία τελικά οδηγεί στην αύξηση της συμπεριφοράς διαφυγής και αποφυγής. Με το μοτίβο συμπεριφοράς που χαρακτηρίζεται ως Ψυχοπαθολογία, να επιβιώνει της τιμωρίας. Τιμωρία, με την έννοια ότι η συμπεριφορά επιφέρει δυσάρεστα γεγονότα ή τερματίζει ωραία πράγματα που είχε και απολαύανε το άτομο αλλά τα έχασε. Επαναλαμβανόμενα στο DSM-5-TR περιγράφονται μοτίβα συμπεριφοράς που επιβιώνουν την τιμωρία και παρατηρούνται συμπεριφορές που συνεχίζουν να εκδηλώνονται παρότι τιμωρούνται. Με το μηχανισμό του Αποτρεπτικού Αυτοελέγχου να είναι μία τέτοια κατάσταση. Επειδή σε αυτή τη συνθήκη το άτομο εκθέτει τον εαυτό του σε έναν αρνητικό ενισχυτή, εκθέτει τον εαυτό του σε κάτι δυσάρεστο, αλλάζοντας το περιβάλλον και στη συνέχεια το περιβάλλον αλλάζει τη δική του τη συμπεριφορά. Αυτό λειτουργεί ως τρόπος τερματισμού ακόμα χειρότερων γεγονότων που μπορούν να συμβαίνουν στη συνέχεια, βάση του ιστορικού του ατόμου. Στα πειράματα της παρούσας έρευνας, διερευνήθηκε η δυνατότητα διαφορικής ενίσχυσης της επιλεκτικής οπτικής εστίασης σε ενήλικα άτομα τυπικής ανάπτυξης, με συνέπεια δράσης την αφαίρεση απειλών τιμωρίας. Η οπτική εστίαση, όπως συμβαίνει και με άλλες δράσεις ποικίλων μορφών, καθορίζεται από τις συνέπειες που παράγει ή/και τερματίζει. Συγκεκριμένα, διεξήχθη ένα παιχνίδι στον ηλεκτρονικό υπολογιστή, ονόματος “Coins & Bombs”, με τους συμμετέχοντες να καλούνταν με τη χρήση του πληκτρολογίου να πλοηγηθούν μέσω ενός avatar σε εικονικό περιβάλλον, με αποτέλεσμα την παραγωγή (θετική ενίσχυση) ή την αφαίρεση (τιμωρία) ψηφιακών κερμάτων ή τίποτα από τα δύο. Κατά τη διάρκεια του πειράματος, οι συμμετέχοντες μπορούσαν να αφαιρέσουν την απειλή τιμωρίας μεταφέροντας το βλέμμα τους σε μια από τις τέσσερεις γωνιακές περιοχές της οθόνης, με διαφορετικές πιθανότητες αφαίρεσης της απειλής στην κάθε μία. Αυτό που παρατηρήθηκε, είναι πως η σχετική συχνότητα οπτικής επαφής με κάθε μία από τις τέσσερεις γωνίες καθοριζόταν από τη συχνότητα τερματισμού της απειλής και την ταυτόχρονη μετάβαση στην ασφάλεια, που παρείχε η κάθε μία. Αποστρέφοντας δηλαδή το βλέμμα τους από το πλαίσιο της ενίσχυσης, τα πειραματικά υποκείμενα προσηλώθηκαν αξιόπιστα, αναστρέψιμα και ασυνείδητα (χωρίς διάκριση της συμπεριφοράς τους) πιο συχνά στα περιφερειακά ερεθίσματα που παρείχαν συχνότερα σηματοδοτημένες μεταβάσεις στην ασφάλεια, ακόμη κι αν έπρεπε να εκτεθούν σε αποτρεπτικά ερεθίσματα.