Το Ιράν ως ανερχόμενη πυρηνική δύναμη στο διεθνές σύστημα : οι επιπτώσεις στις σχέσεις του με το Δυτικό Διεθνές Σύστημα (ΗΠΑ, Ισραήλ, Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία)

Η βασική επιδίωξη του Ιράν είναι η επιβίωσή του στο Διεθνές Σύστημα, η εξασφάλιση της αυτονομίας του και η καθιέρωσή του ως ηγεμονική δύναμη στην περιφέρεια της Μέσης Ανατολής. Αισθάνεται απομονωμένο στρατηγικά και θεωρεί ότι η ανάπτυξη δυνατοτήτων για απόκτηση πυρηνικών όπλων αποτελεί πρωταρχική ανάγκη για την ασφάλειά του. Επιπλέον, του προσδίδει τον απαραίτητο σεβασμό στο Διεθνές Σύστημα όπως και τη διεθνή νομιμοποίηση που χρειάζεται. Ωστόσο, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έχει σοβαρές επιπτώσεις στις σχέσεις του με το Δυτικό Διεθνές Σύστημα και την παγκόσμια οικονομία και ασφάλεια. Στην παρούσα διπλωματική, κατ’ αρχάς γίνεται μια ιστορική αναδρομή στα συμφέροντα των ΗΠΑ, Ισραήλ, Αγγλίας, Γαλλίας και Γερμανίας στο Ιράν, και στην αντίστοιχη διαμόρφωση των διακρατικών αυτών σχέσεων. Στη συνέχεια εξετάζεται η θέση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν στην εξωτερική του πολιτική και παρατίθενται οι επιπτώσεις του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος στις σύγχρονες σχέσεις της χώρας με τον Δυτικό Κόσμο. Τέλος, κατατίθενται ορισμένοι προβληματισμοί όσον αφορά στα διλήμματα που αντιμετωπίζουν οι δρώντες του Δυτικού Διεθνούς Συστήματος ως προς το εν λόγω πυρηνικό πρόγραμμα και τις πιθανές εναλλακτικές για την επίλυση του θέματος. Οι ΗΠΑ, είτε ακολουθώντας παλαιότερα αυστηρότερη εξωτερική πολιτική βασιζόμενη κυρίως στην επιβολή κυρώσεων, είτε με το σύγχρονο «Δόγμα Obama» που υποστηρίζει εντονότερα τη διπλωματική οδό, προσπαθούν να προσεγγίσουν το Ιράν, ώστε να ανακόψουν το πυρηνικό του πρόγραμμα, να διατηρήσουν την επιρροή τους στη Μέση Ανατολή, και να εξασφαλίσουν την απρόσκοπτη ροή του πετρελαίου. Το Ισραήλ, παρά τη στενή συνεργασία του με το Ιράν στο παρελθόν, μετά την απάλειψη της απειλής του Ιράκ άρχισε να βλέπει το Ιράν ως απειλή, λόγω του πυρηνικού του προγράμματος. Εφαρμόζοντας την αυστηρότερη ίσως εξωτερική πολιτική απέναντι στο Ιράν, το Ισραήλ βρίσκεται πλέον σε δίλημμα για το εάν θα συμπλεύσει με τα αποτελέσματα των διπλωματικών διαδικασιών που θα επιτρέπουν στο Ιράν να διατηρήσει κάποια πυρηνική τεχνολογία, ή εάν θα εφαρμόσει σκληρότερη πολιτική για την άρση οποιασδήποτε πιθανότητας ανάπτυξης πυρηνικών όπλων, με κίνδυνο, ωστόσο, την απομόνωσή του και τη στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν. Οι ηγέτιδες δυνάμεις της ΕΕ συνεργάζονταν πάντοτε με το Ιράν στο πλαίσιο αλληλεξάρτησης και αμοιβαίων συμφερόντων. Διατήρησαν έτσι επί μακρώ μία πιο διαλλακτική στάση απέναντι στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, έως την αποκάλυψη κρυφών πυρηνικών εγκαταστάσεων περί το 2002, οπότε και άρχισαν να προσεγγίζουν τη στάση των ΗΠΑ. Σήμερα, εν μέσω οικονομικής κρίσης και συνέχισης του κύματος μετανάστευσης από τη Μέση Ανατολή και τη Βόρειο Αφρική, οι εν λόγω δυνάμεις προβληματίζονται για την πιθανή απώλεια της επιρροής τους στην περιοχή. Υιοθετώντας τον ρόλο του «ενδιάμεσου», ακολουθούν μία ήπια πολιτική διαπραγματεύσεων, προβάλλοντας έτσι την εικόνα μιας συλλογικής δύναμης που αν κι επιθυμεί τη συνεργασία και την ειρήνη, εντούτοις δεν θα διστάσει να αντιδράσει απέναντι σε μια απειλή. Παρά το γεγονός ότι η νέα ηγεσία του Ιράν έχει ευρύ λαϊκό έρεισμα και παρουσιάζεται ως πιο ανοικτή στον διάλογο, έχει ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει τις συντηρητικές δυναμικές στο εσωτερικό της χώρας, οι οποίες επιμένουν στη συνέχιση του πυρηνικού προγράμματος και απόκτηση πυρηνικών όπλων. Πάντως, οι πρόσφατες εξελίξεις στις διεθνείς συνομιλίες το φθινόπωρο του 2013 αποτελούν ένα σημαντικό βήμα προσέγγισης του Ιράν και του Δυτικού Κόσμου, και καταδεικνύουν την αμοιβαία προσπάθεια για συνεργασία και ειρήνη, καθώς και την επιθυμία μεγάλου μέρους του ιρανικού λαού για καλύτερη ποιότητα ζωής, χωρίς να καθίσταται όμηρος του πυρηνικού προγράμματος.