Η πολιτισμική και συμβολική κατασκευή της εθνικής ταυτότητας και μνήμης στις επετείους του 1821

Η παρούσα διπλωματική εργασία επιχειρεί να προσεγγίσει τους τρόπους με τους οποίους οι έννοιες της εθνικής μνήμης και της εθνικής ταυτότητας συγκροτήθηκαν πολιτισμικά και συμβολικά στο πλαίσιο των επετείων της 25ης Μαρτίου 1821 και συγκεκριμένα εκείνων που πραγματοποιήθηκαν στα πενήντα, στα εκατό, στα εκατόν πενήντα και στα διακόσια χρόνια από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης. Η έμφαση στα τέσσερα αυτά «ιωβηλαία» του αγώνα των Ελλήνων για ανεξαρτησία δίνεται επειδή οι εκάστοτε πολιτικές αρχές που τα διοργάνωσαν διεκδίκησαν κάποια μοναδικότητα στην ιστορία της επετείου, αλλά και γιατί η μεταξύ τους χρονική απόσταση δύναται να φωτίσει ποικίλα ιστορικά, κοινωνιολογικά και ανθρωπολογικά ζητήματα που μεταβάλλονται ανάλογα με τη συγκυρία. Έπειτα από μια σκιαγράφηση ορισμένων βασικών θεωρητικών παραδοχών για τη σχέση των εθνών με το παρελθόν τους, για τις επινοητικές διαδικασίες που το νοηματοδοτούν μέσα από εθνικές επετείους και ενθυμητικές τελετές, αλλά και για το πώς τα παραπάνω συναρθρώνονται με τις λειτουργίες της εθνικής μνήμης και της εθνικής ταυτότητας, η εργασία θα στραφεί στους εορτασμούς της 25ης Μαρτίου που διοργάνωσε το ελληνικό κράτος το 1871, το 1930 (αφού το 1921 οι επίσημες τελετές αναβλήθηκαν λόγω της Μικρασιατικής Εκστρατείας), το 1971 και τέλος, το 2021. Στο πρώτο ιωβηλαίο, ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανέγερση ορισμένων κομβικών εθνικών μνημείων, η τελετουργική μετακομιδή των οστών του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε’, καθώς και η αναδιαμόρφωση του εθνικού παρελθόντος που αυτές οι επετειακές εκδηλώσεις σηματοδότησαν. Στο δεύτερο, παρατηρείται μια συστηματικότερη οργάνωση των εορτασμών, η οποία συνοδεύτηκε από περισσότερες τελετουργικές δραματοποιήσεις και επιτελέσεις του παρελθόντος, αλλά και από επιπλέον απόπειρες διαχείρισης της εθνικής ταυτότητας. Ο τρίτος εορτασμός φανερώνει τη σημασία του σχεδιασμού μιας επετείου, καθώς και τις ταυτοτικές αντιφάσεις του καθεστώτος της 21ης Απριλίου, ενώ στον τέταρτο, τον τόνο δίνει η πανδημία που στο μεταξύ ενέσκηψε στον πλανήτη: το τελετουργικό λεξιλόγιο περιορίζεται εδώ, όμως ορισμένα βασικά μηνύματα της επετείου, όπως η λεγόμενη επαναγνωριμία με τον συλλογικό εαυτό και ο αναστοχασμός πάνω στο εθνικό παρελθόν, μεταδίδονται καθαρά και μέσα από νέους διαύλους. Οι τέσσερις εθνικές επέτειοι παρουσιάζουν και αμετάβλητα και προσαρμόσιμα μορφολογικά και περιεχομενικά χαρακτηριστικά, τα οποία ωστόσο δεν βασίζονται τόσο σε αυθαίρετες επινοητικές διαδικασίες νοηματοδότησης της εθνικής μνήμης και ταυτότητας, όσο σε ανασυνθέσεις τους, που εξαρτώνται από τις στοχεύσεις της εξουσίας και από το εκάστοτε ιστορικό και πολιτισμικό συμφραζόμενο. Τέλος, διατυπώνονται ορισμένες προτάσεις για περαιτέρω έρευνα, σχετικά με το αποτύπωμα της 200ετηρίδας της Ελληνικής Επανάστασης και τα νέα επικοινωνιακά πεδία αναδιαμόρφωσης της εθνικής ταυτότητας και μνήμης σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο.