Η προστασία των συγγραφικών έργων στο διαδίκτυο : η περίπτωση των ψηφιακών βιβλιοθηκών

Η παρούσα διπλωματική εργασία εστιάζει σε ζητήματα προσβολής και προστασίας των δικαιωμάτων των συγγραφέων, των οποίων τα έργα συνιστούν εν δυνάμει "αντικείμενο ψηφιοποίησης" στο Διαδίκτυο, ιδίως δε στο πλαίσιο δημιουργίας μιας Ψηφιακής Βιβλιοθήκης (ΨΒ). Εισαγωγικά και ως αφορμή του προβληματισμού της μελέτης, αναπτύσσεται η περίπτωση του "Google Library Project" (ως τμήμα του ευρύτερου "Google Books Search Project"), με το οποίο η εταιρία Google επιχείρησε (και εν μέρει κατάφερε) να ψηφιοποιήσει εκατομμύρια βιβλία αμερικανικών πανεπιστημιακών βιβλιοθηκών και όχι μόνον, παραγνωρίζοντας, όμως, τα ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας που ανέκυπταν, είτε επρόκειτο για προστατευόμενα από την πνευματική ιδιοκτησία έργα, είτε για "μη διαθέσιμα στο εμπόριο" ή για "ορφανά έργα". Αρχικά, οριοθετούνται οι βασικές έννοιες που συνθέτουν το εγχείρημα των Ψηφιακών Βιβλιοθηκών, εντοπίζονται οι διαφορές τους με τις παραδοσιακές έννοιες της Πνευματικής Ιδιοκτησίας, ενώ παρατίθεται και η σχετική διεθνής, ενωσιακή και εθνική νομοθεσία, με μικρές αντιπαραβολές προς το αμερικανικό δίκαιο του copyright. Εν συνεχεία, μελετάται η αναγνώριση και εφαρμογή των "ψηφιακών δικαιωμάτων" (ως επιμέρους εξουσίες του περιουσιακού δικαιώματος) που απονέμονται στον δημιουργό - συγγραφέα από το δίκαιο της ΠΙ, οι προβλεπόμενοι περιορισμοί του περιουσιακού δικαιώματος των δημιουργών που βρίσκουν εφαρμογή στο Διαδίκτυο, με ιδιαίτερη έμφαση στην εξαίρεση της ιδιωτικής αναπαραγωγής καθώς και στη γενική ρήτρα των 3 σταδίων. Υπογραμμίζεται εκ προοιμίου, ότι η μαζική ψηφιοποίηση ως πράξη αναπαραγωγής για τη δημιουργία μιας ΨΒ δεν εμπίπτει σε κάποια προβλεπόμενη εκ του νόμου εξαίρεση. Επιπλέον, γίνεται μνεία στις νέες τάσεις συμβατικής εκμετάλλευσης του πνευματικού έργου στο Διαδίκτυο και σε συμβατικά μορφώματα, όπως είναι η Γενική Δημόσια Άδεια και η περίπτωση των αδειών Creative Commons που βρίσκουν ιδιαίτερη πρακτική εφαρμογή στην περίπτωση των ΨΒ. Σε επόμενο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στις επιμέρους εξουσίες του ηθικού δικαιώματος, οι οποίες βρίσκουν εφαρμογή στα ψηφιακά συγγραφικά έργα καθώς και στους τρόπους προσβολής αυτών των δικαιωμάτων κατά τη δημιουργία αλλά κατά τη χρήση μιας ΨΒ. Ακολουθεί μία καταγραφή των πράξεων, ενεργειών ή τεχνολογικών μεθόδων, οι οποίες μπορεί να συνιστούν προσβολή του δικαιώματος του δημιουργού ή/και των δικαιούχων συγγενικών δικαιωμάτων κατά τη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας ενώ, εν συνεχεία, αντιμετωπίζεται το πρόβλημα των "ορφανών έργων" σε συνάρτηση με τη μαζική ψηφιοποίηση. Μελετάται, επίσης, το κρίσιμο ζήτημα της επιβολής των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και σχολιάζονται τα "δικανικά όπλα" των θιγομένων μέσα από την αναγκαία παράθεση νομολογιακών παραδειγμάτων, για να ακολουθήσει μία προσέγγιση της προστασίας που παρέχει η Τεχνολογία στην Πνευματική Ιδιοκτησία (ΠΙ) μέσω των τεχνολογικών μέτρων προστασίας, των πληροφοριών για το καθεστώς διαχείρισης των δικαιωμάτων και των συστημάτων διαχείρισης ψηφιακών δικαιωμάτων (DRMs), ενώ εκτίθεται σχετικός προβληματισμός αναφορικά με την επίδραση των DRMs σε παραδοσιακά πεδία της ΠΙ. Στο τελευταίο κεφάλαιο της παρούσας συνάγονται συμπεράσματα ως προς τον ρόλο που πρέπει να διαδραματίσει το Δίκαιο της ΠΙ κατά τη μετάβαση και προσαρμογή του στην νέα "ψηφιακή αγορά" - με σταθερό σημείο αναφοράς την περίπτωση των ΨΒ - αλλά και ως προς την ανεπάρκεια των ισχυουσών νομοθετικών ρυθμίσεων, προκειμένου να επιχειρηθεί, εν τέλει, η παράθεση προτάσεων και λύσεων υλοποιούμενων άλλοτε από τον Νομοθέτη, άλλοτε από τον Δικαστή και άλλοτε από ήπιες διαδικασίες διαπραγμάτευσης και αυτορρύθμισης.