Η "παίζουσα τάξη" και ο κοινωνικός έλεγχος στις γλωσσικές δραστηριότητες της προσχολικής αγωγής

Η παρούσα διατριβή παρακολουθεί τους προβληματισμούς και τη διαμόρφωση μιας νέας εκπαιδευτικής πρότασης, της Παίζουσας Τάξης (Π.Τ), βασισμένης στην αξιοποίηση των αυτοσχέδιων παιχνιδιών που δημιουργούν τα παιδιά και την υιοθέτηση τους ως εκπαιδευτικού πλαισίου, εστιασμένου στη διασαφήνιση του κοινωνικού ελέγχου στις γλωσσικές δραστηριότητες της προσχολικής αγωγής. Το θεωρητικό πλαίσιο υποστήριξης της Π.Τ αντλήθηκε από τη θεωρία του Johan Huizinga, την ψυχοπαιδαγωγική του Lev Vygotsky και την κοινωνιολογία της Τάξης του Basil Bernstein, ενώ παράλληλα αναζητήθηκαν οι υποδοχές της διδακτικής καινοτομίας της στα Αναλυτικά Προγράμματα του Νηπιαγωγείου. Η διατριβή διαρθρώνεται σε τρία μέρη και στα συνοδευτικά παραρτήματα. Στο Α΄ μέρος παρουσιάζεται μια σύντομη επιστημολογική παρουσίαση των τριών προαναφερθέντων θεωρητικών στοχαστών, εστιάζοντας α) στον παιδαγωγικά άγνωστο J. Huizinga και ειδικότερα στο έργο του Homo Ludens, προβάλλοντας τα χαρακτηριστικά του παιχνιδιού και τις αποκρυσταλλώσεις τους στις πολιτισμικές μορφές· β) στην πολιτισμική θεωρία του L.S. Vygotsky για τον έλεγχο του αναπτυξιακού κοινωνικού περιβάλλοντος της Π.Τ και του ρόλου της γλώσσας και της ομιλίας στις αλληλεπιδραστικές παιδαγωγικές πρακτικές της γ) στις θεωρίες του B. Bernstein για τον Κοινωνικό και το Συμβολικό Έλεγχο, τον Παιδαγωγικό Λόγο και την Παιδαγωγική Πρακτική. Στο Β΄ μέρος παρουσιάζεται το θεσμικό πλαίσιο οργάνωσης και λειτουργίας της Προσχολικής Αγωγής και κυρίως τα Αναλυτικά Προγράμματα από το 1980 έως το 2023. Στο Γ΄ μέρος παρουσιάζεται η παιδαγωγική-διδακτική πρόταση της Π.Τ, προκρίνοντας τη μεθοδολογική επιλογή του φαινομενολογικού ελέγχου της βιωμένης εμπειρίας των παιδιών απέναντι στα δικά τους αυτοσχέδια παιχνίδια. Το παιχνίδι στο διδακτικό αναπτυξιακό περιβάλλον της Π.Τ νοείται ως πολιτισμικό εργαλείο και ως αυθεντικό δημιούργημα πολιτισμικής προαγωγής, ως διδακτικό εκπαιδευτικό εργαλείο για τη διαμόρφωση των μικροκοινωνικών σχέσεων και ως μέσο καλλιέργειας και έκφρασης της δημιουργικής φαντασίας. Η ανάλυση των ταυτοτικών χαρακτηριστικών σε συνάρτηση με την κοινωνική αναπαραγωγή ανισοτήτων στο νηπιαγωγείο ολοκληρώνεται με πρωτογενώς σχεδιασμένα ερευνητικά εργαλεία, σε τρεις Περιοχές Παρατήρησης (Π.Π.) με τις αντίστοιχες Κατηγορικές Περιοχές Παρατήρησης (Κ.Π.Π.) και τις Εννοιολογικές τους Ομάδες Παρατήρησης (Ε.Ο.Π.), αξιοποιώντας κυρίως τις επεξεργασίες του B. Bernstein, Από την ανάλυση στα κύρια συμβολικά σύνορα προέκυψε ότι η Π.Τ μπορεί να διεκδικήσει μια θέση απέναντι στις πρακτικές πολιτισμικής μετάδοσης και αναπαραγωγής θέτοντας προοπτικές για μελλοντικές εφαρμογές της σε ανώτερες εκπαιδευτικές βαθμίδες στα πλαίσια της αειφόρου ανάπτυξης.