In medias res: με οικογένεια»: ένα πρωτότυπο παραμύθι ως προβολικό εργαλείο ψυχικής ανθεκτικότητας και προσωπικής ανάπτυξης

Οι αφηγηματικές τεχνικές χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο τα τελευταία χρόνια στη συμβουλευτική και την ψυχοθεραπεία με σημαντικά οφέλη σε πολλαπλά επίπεδα, όπως ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας, της αυτεπίγνωσης, της αυτοεκτίμησης, κλπ. Η παρούσα ποιοτική μελέτη αποτελεί την πιλοτική εφαρμογή της πρωτότυπης αφηγηματικής τεχνικής «In medias res: Με οικογένεια» (Yotsidi, 2018, Δημιουργός άσκησης: Βασιλική Γιωτσίδη) και αποσκοπεί στην εις βάθος διερεύνηση της εμπειρίας των ενηλίκων που συνέγραψαν την προσωπική τους ιστορία μέσω του συγκεκριμένου παραμυθιού. Τα ερευνητικά ερωτήματα αφορούν α) στον τρόπο που τα άτομα αντιλαμβάνονται τον κόσμο και τον εαυτό τους, β) στην επίδραση του περιβάλλοντος και γ) στις στρατηγικές αντιμετώπισης και τη σύνδεσή τους με την ψυχική ανθεκτικότητα. Το δείγμα της μελέτης αποτελείται από 28 ενηλίκους (20 γυναίκες και 8 άνδρες) 29-63 ετών που συμμετείχαν σε ομάδες προσωπικής ανάπτυξης. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε μέσω της ατομικής χορήγησης του εργαλείου και συγγραφής του παραμυθιού. Για την ανάλυση των αποτελεσμάτων εφαρμόστηκε η θεματική ανάλυση, η οποία οδήγησε στην ανάδυση 19 θεματικών κατηγοριών και επιμέρους υποκατηγοριών που κατηγοριοποιούνται στους 5 άξονες - μέρη του αφηγηματικού εργαλείου. Ο πρώτος άξονας ονομάζεται «πρόκληση» και αποτελείται από 4 θεματικές κατηγορίες: α) αρνητική κοσμοθεωρία, β) εχθρική ανθρώπινη φύση, γ) συγκρουσιακές διαπροσωπικές σχέσεις, δ) κάτι άγνωστο προκαλεί αναστάτωση και άγχος. Από τον δεύτερο άξονα που αφορά το κοινωνικοπολιτισμικό περιβάλλον προέκυψαν 4 θεματικές κατηγορίες: α) η διάσταση του χρόνου σχετικά με την παροντική εμπειρία, β) ο ρόλος των υπερφυσικών δυνάμεων και των κοινωνικών θεσμών, γ) η κοινωνικοπολιτισμική διάσταση ως πλαίσιο αναφοράς ελέγχου της πραγματικότητας της προσωπικής εμπειρίας, δ) το κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο ως χώρος προβολής των συναισθημάτων, των σκέψεων, των ανησυχιών και των προσδοκιών. Ο τρίτος άξονας, γονεϊκή αποδοχή-απόρριψη, περιλαμβάνει 4 θεματικές κατηγορίες: α) η προσέγγιση της κοινής αποδοχής, β) η προσέγγιση της κοινής απόρριψης, γ) μικτή προσέγγιση αποδοχής-απόρριψης, δ) διαχείριση των στάσεων και συμπεριφορών των γονέων. Στον τέταρτο άξονα, στρατηγικές αντιμετώπισης, περιλαμβάνονται 4 θεματικές κατηγορίες: α) στρατηγικές που αφορούν τι σχέσεις, β) γνωστικές στρατηγικές αντιμετώπισης, γ) εμπιστοσύνη, δ) στοιχεία της Θετικής Ψυχολογίας. Ο πέμπτος άξονας,, η κάθαρση, αποτελείται από 3 θεματικές κατηγορίες: α) η ανάπτυξη μέσω της αλλαγής, β) η ανάπτυξη μέσω της ατομικής και συλλογικής δράσης, γ) τα παιδιά θα αλλάξουν τον κόσμο. Τα κυριότερα ευρήματα σχετίζονται με την απειλητική και αρνητική κοσμοθεωρία και αυτοαντίληψη των συμμετεχόντων. Παράλληλα, τονίστηκε η επίδραση του κοινωνικοπολιτισμικού περιβάλλοντος, καθώς και των γονέων στον τρόπο που τα άτομα βλέπουν τον εαυτό τους και αντιμετωπίζουν την πρόκληση. Ποικίλες στρατηγικές που εστιάζουν στις σχέσεις, τις γνωστικές διεργασίες και θετικά στοιχεία φαίνεται να ενισχύουν την ψυχική ανθεκτικότητα και την ανάπτυξη με έμφαση στην ατομική και συλλογική ευθύνη. Το παραμύθι ολοκληρώνεται με την κάθαρση φανερώνοντας ότι οι συμμετέχοντες τελικά κατάφεραν να αναπλαισιώσουν την εμπειρία της πρόκλησης και να τη δουν ως μια ευκαιρία για ατομική και συλλογική ανάπτυξη που θα επέλθει μέσω της αλλαγής. Τέλος, πέραν από τους περιορισμούς της μελέτης τονίστηκε και η χρησιμότητά της τόσο σε θεωρητικό όσο και σε κλινικό επίπεδο.