H oικονομική κρίση και η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων: προκλήσεις και ο ρόλος των διεθνών και των ευρωπαϊκών θεσμών

Το 2017, μετράμε πλέον 9 χρόνια οικονομικής κρίσης τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και διεθνές επίπεδο. Όντας πολύπλευρου χαρακτήρα, οι συνέπειες της οικονομικής κρίσης, αγγίζουν αναπόφευκτα και τον χώρο του διεθνούς δικαίου και συγκεκριμένα του δικαίου της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η βασική υπόθεση εργασίας της παρούσης διπλωματικής, θα μπορούσε να συνοψιστεί στα ακόλουθα ερωτήματα: Πώς η οικονομική κρίση επηρεάζει την απόλαυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Με ποιόν τρόπο είναι δυνατό να διαφυλαχθεί ένα (ελάχιστο) επίπεδο προστασίας τους σε περιόδους οικονομικής κρίσης και μέτρων λιτότητας; Ποια θα μπορούσε να είναι η συμβολή των διεθνών και κυρίως των ευρωπαϊκών θεσμών σε αυτή την προσπάθεια; Η παρούσα εργασία δομείται σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος της εργασίας, κατόπιν μιας σύντομης παρουσίασης της φύσης και των μέτρων λιτότητας, παρουσιάζονται οι επιπτώσεις της κρίσης στα ατομικά, πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά δικαιώματα καθώς και στις ευάλωτες και ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, όπως οι μετανάστες και οι αιτούντες άσυλο, οι Ρομά, οι γυναίκες, τα παιδιά και οι νέοι, οι ηλικιωμένοι αλλά και η κοινωνική ομάδα των ομοφυλόφιλων ή διεμφυλικών ατόμων (LGBTI). Στο δεύτερο μέρος της εργασίας παρουσιάζεται η συμβολή των διεθνών και ευρωπαϊκών θεσμών στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε περιόδους οικονομικής κρίσης, ο ρόλος των κρατών καθώς και των ανεξάρτητων δομών προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (NHRS), όπως ο συνήγορος του πολίτη, ή οι εθνικές επιτροπές δικαιωμάτων του ανθρώπου. Βάση των ευρημάτων που παρουσιάζονται στο πρώτο μέρος της εργασίας, oι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης είναι υπαρκτές και ιδιαίτερα σοβαρές. Η οικονομική κρίση γεννά προκλήσεις για το σύνολο του φάσματος των δικαιωμάτων του ανθρώπου και κυρίως το δικαίωμα στην αξιοπρεπή εργασία, το δικαίωμα σε ένα επαρκές επίπεδο ζωής και στην κοινωνική ασφάλιση, όπως επίσης και την πρόσβαση στην δικαιοσύνη, την ελευθερία της έκφρασης και το δικαίωμα συμμετοχής, διαφάνειας και λογοδοσίας. Οι επιπτώσεις της λιτότητας είναι επίσης δυσανάλογες στην φύση τους καθώς βάρυναν περισσότερο τις ευπαθείς και ομάδες, επιβαρύνοντας προϋπάρχοντα μοτίβα διακρίσεων. Για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων αυτών είναι απαραίτητη η ανάληψη δράσης σε όλα τα επίπεδα, τόσο στο επίπεδο των διεθνών και των ευρωπαϊκών θεσμών, σε επίπεδο κρατών όσο και σε επίπεδο των ανεξάρτητων δομών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.