Η διαβούλευση στη χάραξη δημόσιας πολιτικής: η περίπτωση της περιβαλλοντικής πολιτικής σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο

Τις τελευταίες δεκαετίες, οι απόψεις των θεωρητικών της πολιτικής επιστήμης και των εμπειρικών πολιτικών επιστημόνων συγκλίνουν στο ότι η νομιμότητα μιας δημοκρατίας εξαρτάται, εν μέρει, από την ποιότητα των διενεργούμενων δημόσιων διαβουλεύσεων και από την επιρροή που αυτές ασκούν στη χάραξη δημόσιας πολιτικής. Ταυτοχρόνως, η σύγχρονη ευρωπαϊκή και εθνική τάση για την υιοθέτηση μιας πιο συμμετοχικής διακυβέρνησης κερδίζει συνεχώς έδαφος, προβάλλοντας ως αναγκαιότητα τη ρεαλιστικότερη εξέταση των σύγχρονων προβλημάτων, με στόχο την ανιμετώπισή τους και την παροχή ευκαιριών ισότιμης πρόσβασης των διάφορων κοινωνικών ομάδων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Η πολυπλοκότητα των περιβαλλοντικών ζητημάτων έχει οδηγήσει, με τη σειρά της, στην κοινή παραδοχή ότι υπάρχει ανάγκη για ενίσχυση της διαβούλευσης στο πλαίσιο της παγκόσμιας περιβαλλοντικής διακυβέρνησης και ότι η συμμετοχή των κοινωνικοοικονομικών και πολιτικών ομάδων, των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ) και των εκπροσώπων του επιχειρηματικού περιβάλλοντος στη χάραξη δημόσιας πολιτικής είναι, σήμερα, κρίσιμης σημασίας. Η ερευνητική μέθοδος της παρούσας εργασίας περιελάμβανε, αρχικά, την ανεύρεση, θεώρηση και κριτική αξιολόγηση της σχετικής έντυπης και ηλεκτρονικής βιβλιογραφίας, με σκοπό την καταγραφή του ιδεώδους της διαβουλευτικής δημοκρατίας, των διαφόρων μορφών που μπορεί να λάβει η διαβούλευση, των αρχών και των οφελών της, των τύπων αξιολόγησης των διαβουλευτικών διαδικασιών, των προβληματισμών και των πρακτικών προβλημάτων που προκύπτουν, του θεσμικού της πλαισίου, καθώς και την παράθεση παραδειγμάτων καλών διαβουλευτικών πρακτικών από τον ευρωπαϊκό και διεθνή χώρο. Εντοπίζοντας, σε δεύτερο στάδιο, την περιστασιακή και περιορισμένη συμμετοχή των πολιτών στο σχεδιασμό και την εφαρμογή της δημόσιας πολιτικής στη σημερινή Ελλάδα, και την τεχνοκρατική στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία δεν έχει επιτύχει την ευρεία συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών, παρά τις όποιες φαινομενικά καλές προθέσεις, το παρόν επιχειρεί μέσα από την περίπτωση μελέτης, ως μεθοδολογία της έρευνας, να αποτυπώσει την υφιστάμενη κατάσταση της δημόσιας διαβούλευσης στους τομείς του περιβάλλοντος και της ενέργειας. Η μελέτη αφορά, συγκεκριμένα, τη διενεργούμενη ηλεκτρονική διαβούλευση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μέσω του δικτυακού τόπου διαβουλεύσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και σε εθνικό επίπεδο, μέσω του OpenGov.gr. Έτσι, έλαβε χωρα μία ενδελεχής εξέταση των επιμέρους διαβουλεύσεων της ευρωπαϊκής πλατφόρμας και του OpenGov.gr, με σκοπό τη δημιουργία πινάκων που θα παρουσιάζουν και θα συνοψίζουν τα ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά τους. Η εφαρμογή της συγκεκριμένης μεθόδου αποσκοπεί στην κατάδειξη των ελλειμμάτων και αδυναμιών των ηλεκτρονικών διαβουλεύσεων, ενώ δίνει και απαντήσεις ως προςτο εξής ερώτημα: H συμβολή των πολιτών και των ενδιαφερόμενων μερών λαμβάνεται υπόψη κατά τις διαδικασίες χάραξης της περιβαλλοντικής πολιτικής, σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο; Και αν ναι, σε ποιο βαθμό; Το κύριο εύρημα της έρευνας συνίσταται στη διαπίστωση ότι, αν και το αρμόδιο Υπουργείο έχει επιδείξει μια ιδιαίτερα σεβαστή προσπάθεια στην ενεργοποίηση, μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας OpenGov.gr, της εμπλοκής των πολιτών κατά τη χάραξη περιβαλλοντικής πολιτικής, οι διαβουλευτικές διαδικασίες παρουσιάζουν ορισμένες ασυνέπειες και ελλείψεις, με κυριότερες την απουσία ουσιαστικών εκθέσεων διαβούλευσης και σαφών κανονισμών που να εγγυώνται την αξιοποίηση της συμβολής των πολιτών. Όσον αφορά την ευρωπαϊκή πλατφόρμα διαβουλεύσεων, ενώ ο αριθμός των διενεργούμενων σχετικών διαβουλεύσεων είναι μεγάλος, η αποδεδειγμένη αξιοποίηση της συμβολής των ενδιαφερόμενων μερών και η σχετική ενημέρωση επί αυτής παραμένει πενιχρή.