Συγκριτική ανάλυση δύο παραμέτρων του εκδημοκρατισμού : οι σχέσεις πλειοψηφίας - μειοψηφίας και το διεθνές στρατηγικό περιβάλλον : η περίπτωση της Μολδαβίας

Βασική θέση της διατριβής αποτελεί η διαλεκτική σχέση της πολιτικής ιδεολογίας του εθνικισμού και των επιρροών του διεθνούς περιβάλλοντος κατά τη διαδικασία εκδημοκρατισμού των πρώην κομμουνιστικών κρατών. Η διατριβή αναπτύσσεται σε δύο μέρη, το πρώτο εκ των οποίων αναλύει το θεωρητικό υπόβαθρο της διατριβής, και το δεύτερο αναλύει την περιπτωσιολογική μελέτη. Σημείο εκκίνησης αποτελεί η παραδοχή ότι η δημοκρατία αποτελεί πλέον παγκόσμια αξία, ειδικά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Σε αυτό το πλαίσιο εντοπίζονται ζητήματα, όπως η διεισδυτικότητα της εθνικής ιδέας και οι πιέσεις που ασκεί το διεθνές περιβάλλον στη διαδικασία εκδημοκρατισμού των πρώην κομμουνιστικών κρατών. Η κατάρρευση των πολυεθνικών κρατών της ΕΣΣΔ και της Γιουγκοσλαβίας δημιούργησε πολλά νέα κράτη, τα οποία πρέπει ταυτόχρονα να προχωρήσουν σε εθνική και κρατική συγκρότηση, και στην υιοθέτηση δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων. Αυτή η τριπλή μετάβαση πραγματοποιείται στο πλαίσιο ενός μεταβαλλόμενου διεθνούς συστήματος, το οποίο επηρεάζει όλα τα κράτη της περιοχής. Η επιλογή της Μολδαβίας ως περιπτωσιολογική μελέτη της διατριβής γίνεται με κριτήριο την ιδιαιτερότητα και αντιπροσωπευτικότητα της συγκεκριμένης περίπτωσης. Πρόκειται για ένα κράτος με δομικά χαρακτηριστικά παρόμοια με άλλα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης, αλλά με διαφορετική πορεία εκδημοκρατισμού, ενώ αντιμετωπίζει το ζήτημα της επανένωσης του κράτους με την αποσχισμένη περιοχή της Υπερδνειστερίας. Η ερμηνευτική προσέγγιση της ιδιαιτερότητας της Μολδαβίας στηρίζεται στο δίπολο εθνικισμός και διεθνές περιβάλλον, αναζητώντας ανά πεδίο μετάβασης (πολιτικό σύστημα, οικονομία της αγοράς, κοινωνία πολιτών, κράτος δικαίου, γραφειοκρατία) τον πιο ισχυρό παράγοντα από τους δύο. Από την εξέταση της διαλεκτικής σχέσης εθνικισμού και διεθνούς περιβάλλοντος στη διαδικασία εκδημοκρατισμού, τίθεται ένα βασικό ερώτημα: πώς ερμηνεύεται το γεγονός ότι, χώρες με κοινή κουλτούρα και ιστορία (Ρωσία – Λευκορωσία, Μολδαβία – Ρουμανία), εγκαθίδρυσαν διαφορετικά καθεστώτα, ενώ χώρες χωρίς κοινό πολιτισμό, όπως η Λευκορωσία και το Ουζμπεκιστάν εγκαθίδρυσαν παρόμοια καθεστώτα; Το παραπάνω ερώτημα αποσκοπεί στην επανεξέταση της κυρίαρχης «θεωρίας εξάρτησης μονοπατιού», που ισχυρίζεται ότι η μορφή του κομμουνιστικού καθεστώτος και τα αρχικά στάδια μετάβασης καθορίζουν τη μορφή του νέου καθεστώτος. Η εθνική ιδέα αποτελεί τον κυριότερο παράγοντα τα πρώτα χρόνια της μετάβασης, δεδομένου ότι κυριαρχεί το ζήτημα της εθνικής και κρατικής συγκρότησης. Από την άλλη, οι επιρροές του διεθνούς περιβάλλοντος αποκτούν αυξανούμενη ισχύ όσο προχωράει η διαδικασία εκδημοκρατισμού, εξαιτίας της ανάγκης των κυβερνήσεων να βασίσουν τη νομιμοποίησή τους στην ευημερία των πολιτών τους και των πιέσεων του μεταβαλλόμενου διεθνούς συστήματος. Σε αυτό το πλαίσιο, τίθενται το ερωτήματα για το αν η μορφή του καθεστώτος και η ισχύς του κράτους επηρεάζουν τον τρόπο σύνδεσης με το διεθνές περιβάλλον. Η διδακτορική διατριβή κλείνει με αναφορά στους παράγοντες που νομιμοποιούν τα νέα δημοκρατικά καθεστώτα, θέτοντας το ερώτημα αν μπορεί να επιβιώσει μία δημοκρατία χωρίς ενεργή πολιτική συμμετοχή των πολιτών.