Ελληνική κοινωνική πολιτική και ευρωπαϊκή ιθαγένεια

Η ευρωπαική ιθαγένεια εμφανίζεται ιδιάζουσα, με τον παρακολουθηματικό και επικουρικό ρόλο της προς την εκάστοτε εθνική ιθαγένεια κράτους μέλους, αλλά και την απουσία αυτοτέλειάς της, να την θέτει στις παρυφές της βεστφαλιανής έννοιας της ιθαγένειας. Οι λόγοι που το όλο εγχείρημα περί κοινής ευρωπαικής ιθαγενείας, από τη Συνθήκη του Μαάστριχτ το 1992 που θεσπίστηκε και επέκεινα, έλαβε αυτή τη μορφή, κινούνται σε ένα φάσμα σύνθετο στη βάση του, στο πλαίσιο των συμβιβασμών προσανατολισμένο, όπως άλλωστε το όλο ευρωπαικό οικοδόμημα. Η «Κοινωνική» και «Πολιτική» Ευρώπη που αναδύεται σταδιακά, θέτει σημαντικά ζητήματα συντονισμού των εκάστοτε εθνικών πολιτικών, καθώς και ζητήματα ισότητας, δικαιοκρατίας και αναλογικότητας στον κύκλο των κοινωνικών παροχών και για το σύνολο των ευρωπαίων πολιτών. Μέχρι στιγμής το φάσμα αυτό, εξασφαλιζόταν από το πλέγμα των θεμελιωδών οικονομικών ελευθεριών που κατοχυρώνονται στις Συνθήκες και που είναι σαφώς προσανατολισμένες στην πολιτική της απασχόλησης και της ελευθερίας της αγοράς. Η ιθαγένεια της ΕΕ έρχεται, περαιτέρω, και με ένα έντονα πολιτικό πρόσημο, να διευρύνει σημαντικά τον κύκλο των παροχών για τον ευρωπαίο πολίτη, και να τον αναδείξει ως δρώντα στο κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι. Η νομολογία του Δικαστηρίου έχει εν προκειμένω διαδραματίσει, έναν εξόχως διαπλαστικό ρόλο προς την κατεύθυνση αυτή.Η ελληνική κοινωνική πολιτική από την άλλη, τμήμα και αυτή του ευρωπαικού κοινωνικού κεκτημένου, διανύει μία δύσκολη και μεταβατική περίοδο, με το κοινωνικό κράτος να «πολιορκείται» στο πλαίσιο της οξείας δημοσιονομικής κρίσης που πλήττει τη χώρα και να απαιτεί εκλογίκευση και περικοπές. Η ελληνική πολιτεία διείδε αυτή την ανάγκη, μεταξύ άλλων, και στην περιστολή κοινωνικών παροχών των κοινοτικών αλλοδαπών, δημιουργώντας, ως θα καταδειχθεί, ένα φάσμα ανισότητας, και αναξιοκρατίας, ευρωσκεπτικισμού και επαναφοράς παλαιότερων εθνοκεντρικών δομών που, έως το εκσυγχρονιστικό πρόγραμμα της σοσιαλιστικής κυβέρνησης από το 2000 και ύστερα, εξέθεταν σημαντικά τη χώρα. Σχετικά πρόσφατα, αλλά καθ΄υπόδειξιν πάντως, η ελληνική πολιτεία προέβη σε σημαντικές τομές, ιδίως στους τομείς της πρόσβασης στην απασχόληση και της επαγγελματικής ελευθερίας.