Τουρκο-Λιβυκό Σύμφωνο και ελληνική διπλωματία: διαπιστώσεις-συμπεράσματα και προτάσεις

Η ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής, έχουν μετατραπεί ξανά σε πεδία καυτών γεωπολιτικών-στρατιωτικών-οικονομικών ανταγωνισμών και αναμέτρησης των Μεγάλων Δυνάμεων, με τη Τουρκία να προσπαθεί να εκμεταλλευτεί το νέο διαμορφωθέν περιβάλλον ανταγωνισμών επιδεικνύοντας από νωρίς τις προθέσεις της και θέτοντας σε πλήρη εξέλιξη, το όραμα ανασύστασης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στο πλαίσιο αυτής της φιλοδοξίας, η τουρκική εμπλοκή στη λιβυκή κρίση, όπως διεξοδικά καταγράφεται στο κεφάλαιο 1, αποτελεί κυρίαρχο – ίσως και αναπόφευκτο - στοιχείο της στρατηγικής της Άγκυρας για την ευόδωση των πολλαπλών αλληλένδετων επιμέρους οραμάτων της. Η Τουρκία τη παρούσα χρονική περίοδο προβληματίζει σοβαρά, με τις αναθεωρητικές τάσεις της, τα εκτενή μέτωπα που έχει εμπλακεί (Συρία, Λιβύη, Κατάρ, Σουδάν, Υπερκαυκασία κ.α.) και το διπλό «παιχνίδι» της με τη Ρωσία (S400, Συρία, Λιβύη). Η θέση της Ελλάδας και της Κύπρου έχει αναβαθμιστεί σημαντικά, καθόσον αποτελούν δυο από τους σπουδαιότερους γεωστρατηγικούς κόμβους μεταξύ της Ανατολής και της Δύσης. Σε αυτό συμβάλει αφενός η διαφαινόμενη απομάκρυνση της Τουρκίας από τη Δύση και αφετέρου οι ενεργειακές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Τουρκία δεν πρόκειται να μη διεκδικήσει ένα σημαντικό μερίδιο των υποθαλασσίων ενεργειακών πόρων του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου και σε αυτό το σκεπτικό εντάσσεται και η οριοθέτηση της θαλάσσιας περιοχής νοτίως της Κρήτης με τη Λιβύη. Οι Τούρκοι αναφερόμενοι στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», έχουν την εντύπωση ότι ο διαμοιρασμός της υφαλοκρηπίδας της Ανατολικής Μεσογείου δέον όπως συμβεί μόνον μεταξύ των χωρών που έχουν ηπειρωτικές ακτές. Η Ελλάδα είναι με συνέπεια προσηλωμένη στην αρχή της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών σύμφωνα με τις προβλέψεις του διεθνούς δικαίου, όπως γίνεται προσπάθεια να αποδειχθεί στο κεφάλαιο 2 και σκοπεύει να επιλύσει τη μόνη διαφορά που υφίσταται μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, δηλαδή την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, σύμφωνα με τους κανόνες του διεθνούς δικαίου και, ειδικότερα, το δίκαιο της θάλασσας. Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο είναι εφικτό το τουρκολιβυκό σύμφωνο να αδρανοποιηθεί στη πράξη με ειρηνικό τρόπο, δηλαδή μέσω της διπλωματικής οδού και τα εργαλεία που αυτή προσφέρει, ώστε να διαφυλαχθούν τα κυριαρχικά δικαιώματα της πατρίδος μας έναντι των μαξιμαλιστικών τάσεων της γείτονος. Με το τουρκολιβυκό σύμφωνο είναι πασιφανές ότι η Άγκυρα επιδιώκει να αποκομίσει πολιτικά οφέλη με οικονομικές προεκτάσεις (οικειοποίηση πιθανών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων ευρισκομένων εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας), αφαιρώντας από το τόξο των ελληνικών νήσων Καστελόριζο – Ρόδος – Κάρπαθος – Κάσος – Κρήτη, την προς ανατολάς υφαλοκρηπίδα - ΑΟΖ τους σε συνδυασμό με τον περιορισμό του συμπλέγματος νήσων της Μεγίστης σε χωρική θάλασσα 6 ΝΜ. Μια επιθυμητή τελική κατάσταση για την πατρίδα μας θα καθίστατο η επιβολή ειρήνης στη Λιβύη και η εκλογή μιας νέας διακυβέρνησης - άνευ επιρροών και εξαρτήσεων από την Τουρκία - που θα ακύρωνε στη πράξη τα δυο τουρκολιβυκά μνημόνια και θα διαπραγματεύονταν σε εύλογο χρονικό διάστημα την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών με την Ελλάδα και τις υπόλοιπες χώρες που γειτνιάζει, στη βάση των προβλέψεων της σύμβασης του Δικαίου της Θαλάσσης. Η συμφωνία μπορεί να ανατραπεί μόνο κατόπιν υπαναχώρησης της Λιβύης ή προσφυγής σε διεθνές δικαιοδοτικό όργανο, με την Τουρκία να μη γίνεται εμφανές ότι επιθυμεί τη δεύτερη εκδοχή. Στο πλαίσιο της αποτελεσματικής αντιμετώπισης των αναθεωρητικών τάσεων της Τουρκίας η πατρίδα μας, αποφάσισε να επισπεύσει τις διπλωματικές κινήσεις και να διαπραγματευθεί με τις γειτονικές χώρες, και να πετύχει σημαντικές συμφωνίες οριοθέτησης ΑΟΖ, με Ιταλία και Αίγυπτο, με γνώμονα τη συνεργασία για σχέσεις καλής γειτονίας και σεβασμού του διεθνούς δικαίου της θάλασσας. Η Ελλάδα, για να καταστεί ένας αντίπαλος που θα τη σέβονται και θα είναι σε θέση να αναπτύσσεται με ασφάλεια στο σκληρό διεθνές περιβάλλον, οφείλει: α. Να οικοδομήσει άμεσα ένα ισχυρό και αξιόπιστο κράτος, δηλαδή, πολιτικά σταθερό, να υπάρχει ομοψυχία, ανεπτυγμένη οικονομία και στρατηγική στοχοθέτηση. β. Να προβεί σε ανακήρυξη της αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ν. μίλια (τουλάχιστον, μέχρι ΝΑ Κρήτης). γ. Να κοινοποιεί όποτε τις δίνεται η ευκαιρία σε όλους τους οργανισμούς και θεσμούς αλλά και σε διμερείς επαφές, την παραβατική συμπεριφορά της Τουρκίας που κινείται εκτός πλαισίου κανόνων του Διεθνούς Δικαίου και να την καταγγέλλει απαιτώντας εκτός από παραινέσεις και επιβολή κυρώσεων. δ. Να δρομολογήσει τάχιστα τις διαδικασίες οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με την Κύπρο όπως πολύ ορθά έπραξε με την Αίγυπτο (Η συνολική διευθέτηση ΑΟΖ με την Κύπρο-Αίγυπτο επί της ουσίας θα αδρανοποιήσει στην πράξη το τουρκολιβυκό μνημόνιο και ίσως η Τουρκία αναγκαστεί να προσφύγει στο ΔΔΧ). ε. Να επανασχεδιάσει ή επικαιροποιήσει, χωρίς χάσιμο πολύτιμου χρόνου, το ενιαίο αμυντικό δόγμα με την Κύπρο. Η ευέλικτη και αποτελεσματική αξιοποίηση της διπλωματίας και εναλλακτικά της στρατιωτικής ισχύος ενδυναμώνει τα κράτη, και τα καθιστά ικανά να προασπίζουν τα συμφέροντα και την εδαφική ακεραιότητα τους.