Στρατηγικές διαμόρφωσης του κοινωνικού δεσμού, στην ελληνική κοινωνία, σε περιβάλλον απορρύθμισης των εργασιακών σχέσεων

Το αντικείμενο της παρούσας διατριβής έχει να κάνει με τις στρατηγικές διαμόρφωσης του κοινωνικού δεσμού από τα δρώντα υποκείμενα. Είναι η ερμηνεία της προσπάθειας των συμμετεχόντων να αντεπεξέλθουν στα νέα δεδομένα. Μέσω των βιωμάτων τους και του προσωπικού κεφαλαίου του καθενός, τεκμαίρονται συμπεράσματα ως προς τις στρατηγικές και τις τάσεις διαμόρφωσης του κοινωνικού δεσμού. Ως κεντρική υπόθεση εργασίας της διατριβής, θα αναζητηθούν οι τρόποι που συγκροτείται σήμερα ο κοινωνικός δεσμός στην ελληνική κοινωνία, ως συνέπεια της εγκαθίδρυσης απορρυθμισμένων εργασιακών σχέσεων. Δηλαδή θα διερευνηθεί η σχέση με την εργασία ως αξιακό καθεστώς και πώς αυτή η σχέση επηρέασε τις υπόλοιπες κοινωνικές σχέσεις (δεσμούς) με την οικογένεια, την εκπαίδευση, τις ελεύθερες επιλογές που καλείται να κάνει ως ενήλικο άτομο και κάθε μορφής συλλογικό δεσμό. Με άλλα λόγια, πως ο οργανικός δεσμός, δηλαδή ο δεσμός που πηγάζει από τον καταμερισμό της εργασίας σε μία σύγχρονη και οργανωμένη κοινωνία, επηρεάστηκε από όλη αυτήν την κατάσταση, αλλά και επηρέασε τους υπόλοιπους τύπους κοινωνικού δεσμού. Για τη νεωτερική κοινωνία, ο οργανικός δεσμός είναι θα λέγαμε ο πυρήνας πάνω στον όποιο στήνεται το οικοδόμημα της σύγχρονης κοινωνίας. Αυτός ο τύπος δεσμού, αποτελεί το κριτήριο ευημερίας σε μία κοινωνία. Μαζί με τον οικογενειακό δεσμό, ο οποίος προηγείται χρονικά του οργανικού, είναι οι δύο πυλώνες πάνω στους οποίους ορθώνεται το σύγχρονο κοινωνικό κατασκεύασμα. Η διερεύνηση του αντικειμένου, έγινε μέσω της ποιοτικής μεθόδου με ημιδομημένες συνεντεύξεις. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απαντήσουν βάσει των βιωμάτων τους σε μία σειρά ερωτήσεων που αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο βιώνουν στην καθημερινότητάς τους, από τη μία τις αλλαγές που έχουν επέλθει στην αγορά εργασίας και από την άλλη τους τρόπους αντιμετώπισης όλης αυτής της νέας κοινωνικής πραγματικότητας. Με τους συμμετέχοντες να ανήκουν σε όλο το ηλικιακό φάσμα του ενεργού πληθυσμού, προερχόμενοι από όλο το φάσμα του μορφωτικού επιπέδου, οικογενειακής κατάστασης και ανήκοντας και στα δύο φύλα, κατέθεσαν τις εμπειρίες τους και τα βίωμα τους, δίνοντας το στίγμα για την κατεύθυνση που πλέον κινείται ο κοινωνικός δεσμός στην ελληνική κοινωνία. Τα αποτελέσματα της έρευνας είναι ενδεικτικά ως προς την τάση διαμόρφωσης πλέον του κοινωνικού δεσμού. Πέραν του ότι αποτυπώνουν τα βιώματα των συμμετεχόντων σε κάθε έναν τύπο δεσμού, μας δείχνουν και σε ποιον βαθμό έχει επηρεαστεί ο κάθε τύπος δεσμού από τη νέα εργασιακή και κοινωνική πραγματικότητα. Για παράδειγμα, ο τύπος κοινωνικού δεσμού που φαίνεται να επηρεάστηκε περισσότερο, είναι ο οργανικός. Με την απορυθμισμένη αγορά εργασίας και την γενικευμένη επισφάλεια σε αυτό το πεδίο, είναι ο τύπος κοινωνικού δεσμού που έχει υποστεί το μεγαλύτερο πλήγμα. Ο οικογενειακός δεσμός, διατηρεί μία σταθερά στην ελληνική κοινωνία, αλλά παρατηρούμε ότι και αυτός ο τύπος δεσμού, έχασε πολλά από τα κεκτημένα του σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες. Το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε και για τον εκπαιδευτικό δεσμό, ο οποίος χάνει στις μέρες μας τη δυναμική του, σε σύγκριση με παλιότερα. Ο συλλογικός δεσμός είναι και αυτός σε μία εντελώς απορρυθμιστική και ασταθή πορεία, μιας και είναι αυτός που ενσωματώνει όλους τους παραπάνω τύπους κοινωνικού δεσμού. Τέλος, αυτός που φαίνεται να έχει πληγεί λιγότερο είναι ο δεσμός των προσωπικών επιλογών, ως μία ένδειξη αισιοδοξίας θα λέγαμε, σε όσα δύσκολα επέφεραν οι υπόλοιποι τύποι δεσμού. Κλείνοντας, πρέπει να τονίσουμε ότι κυρίαρχο ρόλο στην ισχυροποίηση του κάθε τύπου δεσμού, παίζει το προσωπικό κεφάλαιο του καθενός, που κάνει και τη μεγάλη διαφορά σε σχέση με τις στρατηγικές που τελικά συνδιαμορφώνουν τον κοινωνικό δεσμό.