«Είναι η τραγωδία επιλογή;»: φύλο, σεξουαλικότητα, συναίσθημα και η κληρονομιά της βίας στο φιλμ Pinochet Porn της Ellen Cantor

Η παρούσα διπλωματική εργασία αντλεί το κυρίως περιεχόμενό της από τη συνάντηση της συγγραφέως με το φιλμ Pinochet Porn (2008–2016) της καλλιτέχνιδας Ellen Cantor (1961–2013). Βαθύτατα πολιτικό σε πρόθεση και θεματολογία, το Pinochet Porn συνιστά μια επεισοδιακή αφήγηση της ζωής έξι ανθρώπων που μεγαλώνουν υπό το καθεστώς του δικτάτορα Pinochet στη Χιλή. Οι χαρακτήρες αυτοί είναι μεν φανταστικοί αλλά φέρουν, άμεσες ή έμμεσες, συνδέσεις με βιώματα της καλλιτέχνιδας. Γυρισμένο στη Νέα Υόρκη και στο Λονδίνο, το φιλμ παράγει μια σειρά από πλασματικές εικασίες για τη διαμόρφωση της υποκειμενικότητας και της προσωπικής εμπειρίας μέσα σε ένα ολοκληρωτικό καθεστώς και εστιάζει σε τραυματισμένα υποκείμενα που ζουν και επιβιώνουν σε κρίση. Μέσα από τις αναγνώσεις μου δε θα αποπειραθώ να διατυπώσω σκέψεις για το έργο τέχνης αλλά να σκεφτώ μαζί με αυτό, προσπαθώντας να εκφράσω ιδέες που αρθρώνονται σε σύνδεση με το έργο αλλά και ανεξάρτητα από αυτό. Ζητήματα που επεξεργάζομαι είναι η σύνδεση του προσωπικού με το πολιτικό και η αποσταθεροποίηση αυτού του διπόλου, η έμφυλη διάσταση του πόνου και της οδύνης, η διαπλοκή σεξουαλικότητας, βίας και απόλαυσης, και η σύνθετη, αλλά καταστατική της υποκειμενικότητας, σχέση καθυπόταξης (subjection) και αυτενέργειας (agency). Σε γενικότερο επίπεδο αναρωτιέμαι: πώς μπορεί κανείς να επιβιώσει σε συνθήκες που ακυρώνουν διαρκώς την ίδια του την ύπαρξη και πώς μπορεί, αν μπορεί, αυτή η ακύρωση να μετατραπεί σε δυνατότητα δράσης; Στόχος μου στην εργασία είναι να ξεδιπλώσω τη θεωρητική μου σκέψη παράλληλα με παραδείγματα σκηνών από το φιλμ, το οποίο λειτουργεί ως «περίπτωση». Αυτή η μεθοδολογική πρακτική δεν αποτελεί μια προσπάθεια αναγωγής του ειδικού σε καθολικό, αλλά εξαγωγής των γενικών χαρακτηριστικών του. Ανιχνεύοντας μοτίβα επιβίωσης και προσαρμογής των υποκειμένων μέσα στο Pinochet Porn, επιχειρώ να αντλήσω τι είναι συλλογικό σε συγκεκριμένους τρόπους δράσης εντός κρίσης. Αυτό που καταφέρνει να καταδείξει το συγκεκριμένο έργο είναι ότι η όποια αντίσταση στη βία μπορεί να προκύψει μόνο μέσω της συσχέτισης με τον Άλλο –υπεύθυνα και αποκριτικά– και της αναγνώρισης της ίδιας μας της τρωτότητας, της αλληλεξάρτησης, της μη κυριαρχίας. Η Ellen Cantor επιμένει στη μεταμορφωτική δύναμη του σεξ και του έρωτα, όπου –παρά τη διαρκή απειλή της απόρριψης, της απώλειας, του αφανισμού– το υποκείμενο επιδίδεται σε μια συνεχή –και πάντα ενδεχομενική– προσπάθεια αναστολής, αμφισβήτησης και αναίρεσης της κυριότητας του εαυτού του.