Η συμβολή της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης στην επιχειρηματική δραστηριότητα μέσω της προστασίας του περιβάλλοντος

Οι επιχειρήσεις ανέκαθεν ιδρύονταν και λειτουργούσαν µε σκοπό τη μεγιστοποίηση του κέρδους από την εκμετάλλευση των διαφόρων πόρων µέσω των επιχειρησιακών διαδικασιών. Δυστυχώς, όπως αποδείχθηκε στο πέρασμα των χρόνων, αυτή η αυστηρά τεχνοκρατική τοποθέτηση εγκυμονεί τον κίνδυνο, ιδιαίτερα όταν στόχος είναι η βραχυπρόθεσμη µμεγιστοποίηση του κέρδους, να οδηγηθεί η επιχείρηση σε καταχρήσεις των πόρων και στην παράβλεψη του αντίκτυπου των επιχειρησιακών δραστηριοτήτων της πάνω στους άλλους κοινωνικούς εταίρους και στο περιβάλλον. Η σύγχρονη επιχείρηση ιδρύεται και εξελίσσεται σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον που είναι συνεχώς εξελισσόμενο και η πληροφορία ρέει ασταμάτητα λόγω της παράλληλης εξέλιξης των τηλεπικοινωνιών, των μέσων μαζικής ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης. Ως συνακόλουθο αυτού, όλο και νέα ζητήματα και τάσεις επηρεάζουν την ανθρωπότητα και συνεπακόλουθα αυτού και τον επιχειρηματικό κόσμο. Θέματα όπως η περιβαλλοντική καταστροφή, τα σκάνδαλα πολυεθνικών οργανισμών και κυρίως το ζητούμενο για μια βιώσιμη ανάπτυξη απασχολούν ολοένα και περισσότερους πολίτες που είναι δυνητικά πελάτες εταιρειών ιδιωτικών και δημόσιων, παροχής προϊόντων ή υπηρεσιών. Το καπιταλιστικό μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης, τα τελευταία χρόνια έκανε ορατές και τις δυσμενείς συνέπειές του στην τοπική και ευρύτερη κοινωνία, τον πολιτισμό και το περιβάλλον εγείροντας συζητήσεις για νέες κατευθύνσεις της ανάπτυξης. Συχνά οι επιχειρήσεις θεωρούνται από τους πολίτες συνυπεύθυνες σε πολλά προβλήματα που ταλανίζουν την ανθρωπότητα όπως είναι για παράδειγμα η κλιματική αλλαγή και οι οικονομικές κρίσεις. Οι πολυεθνικές κατά κύριο λόγο αλλά και μικρομεσαίες πια επιχειρήσεις δεν είναι αποκομμένες από τον έξω κόσμο. Εξελίσσονται διαδραστικά με το στενότερο και ευρύτερο περιβάλλον που τις περικλείει, λαμβάνοντας σοβαρά υπόψη την εικόνα που έχει ο κόσμος για αυτές. Θα μπορούσαμε με απλά λόγια να πούμε ότι η σημαντικότερη επένδυση που θα μπορούσαν να κάνουν είναι η βελτίωση της φήμης τους, της εικόνας που φέρουν στο περιβάλλον όπου δραστηριοποιούνται, μιας και η ίδια τους η ύπαρξη εν τέλει εξαρτάται από την αξιολόγηση που αποδίδει σε έκαστη εξ αυτών η κοινωνία, δηλαδή οι πολίτες είτε ως ομάδες είτε μεμονωμένα που την συναπαρτίζουν. Κάπως έτσι, και έχοντας ξεκινήσει μια συζήτηση περί Βιώσιμης Ανάπτυξης, αυτή τα τελευταία χρόνια και κατά κύριο λόγο από τη δεκαετία του ’90 κι έπειτα έλαβε τον ορισμό της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, ο οποίος μπορεί από χώρα σε χώρα ή από φορέα σε φορέα που καλείται να της αποδώσει έναν ορισμό να διαφέρει, αλλά έχει παγκοσμίως ή σε κάθε περίπτωση στο δυτικό κόσμο μια κοινώς αποδεκτή βάση, έναν κοινό εννοιολογικό πυρήνα. Παρά τους πολλαπλούς ορισμούς που έχουν δοθεί στην εταιρική κοινωνική ευθύνη, η ίδια αφορά γενικά τον τρόπο αλληλεπίδρασης μιας επιχείρησης με την κοινωνία, περιβαλλοντικά, ηθικά και κοινωνικοοικονομικά και στην προσπάθεια όχι μόνο μείωσης της αρνητικής επίδρασης που η επιχείρηση έχει σε αυτούς τους τομείς αλλά και επαύξησης της θετικής της επίδρασης σε αυτά. Η εταιρική κοινωνική ευθύνη συνιστά την εθελοντική δέσμευση που αναλαμβάνουν οι επιχειρήσεις να σχεδιάσουν και εφαρμόσουν στρατηγικές που ευνοούν τρείς κατά κύριο λόγο τομείς: το ανθρώπινο δυναμικό, την κοινωνία εν γένει (παιδεία, υγεία, ποιότητα ζωής) και το περιβάλλον, σε αλληλεπίδραση εκ των πραγμάτων αλλά μη εξαρτώμενη από τις κρατικές, θεσπισμένες δράσεις. Η παρούσα εργασία πραγματεύεται την εφαρμογή δράσεων εταιρικής κοινωνικής ευθύνης αναφορικά με τον τομέα του περιβάλλοντος και πώς αυτή η πρωτοβουλία μπορεί να συντείνει εν τέλει στην ανάπτυξη της επιχειρηματικής δραστηριότητας, και συγκεκριμένα ποια τα πλεονεκτήματα της υιοθέτησης δράσεων εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, ποια τα μειονεκτήματα ή σωστότερα οι προβληματισμοί και οι αντιρρήσεις που γεννώνται επ’ αυτού, ποιες οι συγκεκριμένες τακτικές που υιοθετούνται ήδη σε κάποιες χώρες ή που δεν υιοθετούνται αλλά θα μπορούσαν ενδεχομένως στο μέλλον να υιοθετηθούν, ποιο το νομικό πλαίσιο της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, καθώς επίσης, επειδή η εταιρική κοινωνική ευθύνη δεν είναι απλώς μια θεωρία αποτυπούμενη σε διεθνείς διακηρύξεις ή σε βιβλία/μελέτες/άρθρα θεωρητικών αλλά μια τάση που αποκτά ολοένα και περισσότερους οπαδούς, γίνεται συγκεκριμένη αναφορά τόσο σε επιχειρήσεις που έχουν υιοθετήσει σχετικές στρατηγικές αλλά και στην άποψη που έχει γι’ αυτές το ενδιαφερόμενο περιβάλλον μέσα και έξω από αυτές, ήτοι οι εργαζόμενοι σε επιχειρήσεις αλλά και η υπόλοιπη κοινωνία ως εξωτερικοί παρατηρητές και αποδέκτες των δράσεων εφαρμογής της. Προκειμένου η μετάβαση στα παραπάνω να είναι ομαλή αλλά και ευχερέστερη για κάποιον που τυχόν θα διαβάσει την παρούσα εργασία, και ο οποίος είτε έχει απλώς μια γενική εικόνα του τι εστί εταιρική κοινωνική ευθύνη ή απλώς ακούει τον όρο αυτό για πρώτη φορά, δεν παραλείπεται στα πρώτα κεφάλαια της παρούσης εργασίας μια αναφορά τόσο στην ιστορική εξέλιξη της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, η οποία ξεκίνησε ως μια γενική αντίληψη περί εταιρική ηθικής ήδη από τον 18ο αιώνα, όσο και στους διάφορους ορισμούς που της έχουν δοθεί ανά τον κόσμο. Άλλωστε, μια γενική έστω εικόνα των ανωτέρω, κρίνεται σημαντική, μιας και η εταιρική κοινωνική ευθύνη δεν είναι κάτι άψυχο που επιβλήθηκε εκ των άνω (ενν. θεσμικά) αλλά γεννήθηκε και διαμορφώθηκε μέσα στους αιώνες μέσα από τους κοινωνούς, από το περιβάλλον που αλληλεπιδρούσε με τις επιχειρήσεις, είτε μιλάμε για τους εργαζομένους στις επιχειρήσεις είτε για τους αποδέκτες των προϊόντων και υπηρεσιών αυτών. Εξαιρετικό μάλιστα ενδιαφέρον, και σε συνέχεια των ανωτέρω, έχει το γεγονός ότι από κοινωνία σε κοινωνία δίνονται ακόμη και μέχρι σήμερα διαφορετικοί ορισμοί της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, πέρα από συγκεκριμένους, αποτυπωμένους σε επίσημα κείμενα ορισμούς που έχουν δοθεί από θεσμικά όργανα.