Η πολιτική αντιπαράθεση μεταξύ των ρητόρων Αισχίνη και Δημοσθένη μέσα από τους δικανικούς λόγους

Οι Έλληνες λατρεύουν την αντιπαράθεση. Δεν πρέπει λοιπόν να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι οι λόγοι αποτελούν ξεχωριστό κομμάτι της πλέον πρώιμης λογοτεχνίας που διαθέτουμε από την Ελληνική αρχαιότητα.: οι Ομηρικοί ήρωες είναι όχι μόνοι τολμηροί πολεμιστές αλλά και άρτιοι ρήτορες. Οι απαρχές της ρητορικής θεωρίας συμπίπτουν με τις προόδους της δημοκρατίας κατά την διάρκεια του 5ου αιώνα . Στη δημοκρατία οι δικαστικές και πολιτικές αποφάσεις λαμβάνονταν από όλους τους πολίτες (στην Αρχαία Ελλάδα από ενήλικες άρρενες.) και η ικανότητα να απευθύνεται κανείς με τρόπο πειστικό στη συνέλευση (Εκκλησία του Δήμου) ή τα δικαστήρια αποδεικνυόταν πολύτιμη δεξιότητα. Ο Αριστοτέλης διακρίνει τρία είδη ρητορικού λόγου: τον πολιτικό (ή συμβουλευτικό), τον δικαστικό (ή δικανικό) και τον επιδεικτικό. Σαφή διάκριση μεταξύ πολιτικής και δικανικής ρητορικής δεν υπήρχε στην εξελικτική φάση της ρητορικής. Από τους λόγους που έχουν διασωθεί, οι δικανικοί είναι οι περισσότεροι. Όλοι οι διάδικοι έπρεπε να μιλούν ο καθένας για λογαριασμό του και η πίεση που υφίσταντο αυξανόταν από επίγνωση ότι μία πιθανή ήττα, μπορούσε να οδηγήσει ακόμα και στο θάνατο ή την εξορία. Για ομιλητές χωρίς πείρα υπήρχε δυνατότητα προμήθειας ενός έτοιμου λόγου από κάποιον επαγγελματία συγγραφέα λόγων (Λογογράφος ). Από τον 1° Προχριστιανικό αιώνα και μετά, γραμματικοί λεξικογράφοι και διδάσκαλοι της ρητορικής ανέπτυξαν την έννοια της καθαρής αττικής ρητορικής, αντιδρώντας στο «ασιανικό» ύφος όπου είχε διαδοθεί στη Μικρά Ασία από το τέλος του 4ου αιώνα. Την εποχή του Αυγούστου Καικίλιου από την Καλή Ακτή, ένας κριτικός λογοτεχνίας καθιέρωσε με το χαμένο σήμερα έργο του «Περί του χαρακτήρος δέκα ρητόρων», τους δέκα αρτιότερους Αττικούς ρήτορες. Το έργο του πιθανώς αντλήθηκε από μαρτυρίες των Αλεξανδρινών, Γνωστός, ο κανόνας αυτός στον δάσκαλο ρητορικής που έζησε τα τέλη του 1ου αιώνα μ.Χ., τον Κοιντιλιάνο αποτέλεσε την βάση των Βίων των Δέκα Ρητόρων, που εσφαλμένα αποδόθηκε στον Πλούταρχο. Τα θέματα του κανόνα του Καικιλίου είναι οι δέκα Αττικοί ρήτορες: Αντιφών, Ανδοκίδης, Λυσίας, Ισοκράτης, Ισαίος, Δημοσθένης, Αισχίνης, Λυκούργος, Υπερείδης και Δείναρχος. Στην διπλωματική αυτή εργασία, θα μας απασχολήσει η πολιτική διαμάχη μεταξύ των δύο προαναφερθέντων ρητόρων, Αισχίνη και Δημοσθένη, που εκπονείται στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού προγράμματος Νομικός Πολιτισμός του τμήματος Δημόσιας διοίκησης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Οι λόγοι που με οδήγησαν στην απόφαση της συγγραφής της εν λόγω εργασίας είναι αφ' ενός η επιθυμία της κατανόησης της πολιτικής υπόστασης των δύο μεγάλων αυτών ρητόρων και αφ' ετέρου η αναζήτηση των αιτιών και των συνεπειών αντίστοιχα των πολιτικών επιλογών των Αισχίνη και Δημοσθένη με φόντο τις πολιτικές, ιστορικές και κοινωνικές εξελίξης της εποχής τους, Η προσωπικότητα των δύο ανωτέρω ρητόρων θεωρήθηκε αναπόσπαστη ενότητα με τα ιστορικά και πολιτικά γεγονότα που εξελίχθηκαν την εποχή που θα μας απασχολήσει. Επίσης, θεωρήθηκε απαραίτητο το χρονικό πλαίσιο που εξελίχθηκαν τα γεγονότα να διευρυνθεί ως αναφορά τα όρια της εργασίας αυτής. Πιο συγκεκριμένα, το χρονικό πλαίσιο που κινείται η μελέτη ξεκινάει λίγο μετά την λήξη του Πελοποννησιακού πολέμου. Θα ακολουθήσει μία ανάλυση στη ζωή των δύο Αττικών ρητόρων καθώς και τα ιστορικοπολιτικά γεγονότα που έλαβαν μέρος την περίοδο της ζωής τους. Τέλος, θα παρατεθούν τα σημαντικότερα αποσπάσματα από τους λόγους που εντοπίστηκε η πολιτική διαμάχη των δύο προσώπων. Οι λόγοι που θα αναλυθούν είναι οι: Αισχίνη, κατά Τιμάρχου, Περί παραπρεσβείας, Περί Στεφάνου και Δημοσθένη, Περί παραπρεσβείας και Υπέρ Κτησιφώντος περί Στεφάνου. Παρόλα αυτά σε αυτό το σημείο να συμπληρωθεί ότι οι λόγοι του Δημοσθένη αποπνέουν όλοι το πολιτικό υπόβαθρο, κάτι που σημαίνει ότι φαίνεται ξεκάθαρα η πολιτική του στάση. Για να μην μακρηγορήσουμε όμως θα παρουσιαστούν ολόκληρα τα γεγονότα στα επόμενα κεφάλαια.