Τα κοινωνικά δικαιώματα εν καιρώ κρίσης

Αντικειμενικός σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της φύσης των κοινωνικών δικαιωμάτων, της ιστορικής διαδρομής τους και του υφιστάμενου καθεστώτος ως προς την προστασία τους εν καιρώ της μαινόμενης οικονομικής και κοινωνικής κρίσης. Η απόδοση της δέουσας σημασίας στα κοινωνικά δικαιώματα, κρίνεται παραπάνω από αναγκαία σε μια εποχή που το ζήτημα της αγωγιμότητας τους εξακολουθεί να βρίσκεται υπό αμφισβήτηση, ενώ το λεγόμενο κοινωνικό έλλειμμα διαπερνά, όχι μόνο χώρες, αλλά και μορφώματα περιφερειακής ολοκλήρωσης, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση. Αξίζει δε, να υπογραμμιστεί η σημασία τους, εφόσον λόγω του ενιαίου και αδιαίρετου χαρακτήρα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η προστασία και η κατοχύρωση τους είναι άμεσα συνδεδεμένη με αυτή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων συνολικά, αποτελώντας τρόπον τινά αντανάκλαση του τι συνεπάγονται οι τρέχουσες συγκυρίες για τον άνθρωπο και τα δικαιώματα του εν γένει. Στο πρώτος μέρος του παρόντος πονήματος επιχειρήθηκε, αρχικά, μια εννοιολογική οριοθέτηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου, καθώς επίσης σκιαγραφήθηκαν οι σταθμοί στην ιστορική διαδρομή της ανάδειξης τους. Περεταίρω πραγματοποιήθηκε μια διάκριση μεταξύ των τριών γενιών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ διερευνήθηκε η κατοχύρωση των κοινωνικών δικαιωμάτων μέσα από τη μελέτη διάφορων συμβατικών κειμένων τόσο σε διεθνές και ευρωπαϊκό πλαίσιο, όσο και στην ελληνική έννομη τάξη. Η μελέτη αυτή καταδεικνύει και την καθυστέρηση αναγνώρισης των κοινωνικών δικαιωμάτων σε σχέση με τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα. Αναγκαία κρίθηκε και η παράθεση των ελεγκτικών μηχανισμών για την καταπάτηση των κοινωνικών δικαιωμάτων, ενώ ειδικότερα αναλύθηκαν case-studies που εκδικάστηκαν στα πλαίσια του ΕΔΔΑ και αφορούσαν τόσο την Ελλάδα, όσο και τρίτες χώρες. Υπογραμμίζεται δε, ότι παρά τη δυνητικά μεγάλη δυναμική του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη, στη νομολογία του εν λόγω δικαστηρίου ο ρόλος του προς την κατεύθυνση της προάσπισης των κοινωνικών δικαιωμάτων κρίνεται μάλλον υποβαθμισμένος. Στο δεύτερο μέρος το βάρος δίδεται στην κοινωνική πολιτική και τους παράγοντες που επηρεάζουν τη διαμόρφωση της, ενώ γίνεται μια καταγραφή των διαφόρων μοντέλων άσκησης της, με ειδικότερη αναφορά στα ελληνικά δεδομένα. Εν συνεχεία, πραγματοποιείται μια εννοιολογική οριοθέτηση του πολυσήμαντου όρου της παγκοσμιοποίησης, ενώ έμφαση δίνεται στις οικονομικές προεκτάσεις της, καθώς και στην οικονομική ολοκλήρωση που αυτή συνεπάγεται. Παράλληλα, εξετάζεται το αναπτυξιακό χάσμα, δεδομένου ότι λόγω της ασύμμετρης ανάπτυξης, που επέφερε η παγκοσμιοποίηση, το χάσμα μεταξύ πλούσιων και φτωχών διευρύνεται, ενώ τα ανθρώπινα δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένων και των κοινωνικών, τείνουν να καταπατώνται περισσότερο από ποτέ. Τα κοινωνικά δικαιώματα εξετάζονται όμως και υπό το πρίσμα της οικονομικής κρίσης, ενώ καταγράφεται το πώς αυτά καταπατώνται σε διεθνές, ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο με τη χρήση στατιστικών, που αποτυπώνουν ποσοτικά την υφιστάμενη κατάσταση. Αυτό που θα μπορούσε να εξαχθεί ως συμπέρασμα της παρούσας μελέτης, είναι ότι τα κοινωνικά δικαιώματα κρίνονται ως ύψιστης σημασίας για τον άνθρωπο, εφόσον αγγίζουν νευραλγικά σημεία, όπως η αξιοπρεπής διαβίωση του. Ωστόσο, δεν θα ήταν δυνατό να τα αποσπάσει κανείς από τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα στο σύνολο τους, εφόσον αυτά αποτελούν μια ολότητα, οι συνιστώσες της οποίας συμπληρώνονται και αλληλεπικαλύπτονται. Ιδιαίτερα δε, στους χαλεπούς καιρούς που διανύουμε, είναι περισσότερο αναγκαίο από ποτέ να γίνουν τα απαραίτητα βήματα για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σε μια προσπάθεια να αποδειχθεί ότι η ανθρωπότητα όντως βελτιώνεται και εξελίσσεται, παρά ταλανίζεται από τους δαίμονες του παρελθόντος.