Οι Τσάμηδες της Ηπείρου: ιστορική προσέγγιση και νομικές διαστάσειςτου ζητήματος. Πως επηρεάζονται οι σχέσεις Ελλάδας-Αλβανίας

Με τον όρο «Τσάμικο ζήτημα» εννοούμε την αντιπαράθεση μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας σχετικά με τους Τσάμηδες που ήταν μουσουλμάνοι, Έλληνες υπήκοοι, αλβανικής καταγωγής που ζούσαν στο σημερινό νομό Θεσπρωτίας και ενσωματώθηκαν στο Ελληνικό κράτος το 1912. Το τσάμικο ζήτημα προέκυψε ως αποτέλεσμα κακής εφαρμογής της συνθήκης της Λοζάνης. Η ελληνοτουρκική ανταλλαγή πληθυσμών και ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόστηκε στην περιοχή ήταν καθοριστικός παράγοντας στη δημιουργία ρήγματος μεταξύ του πληθυσμού. Η απαλλοτρίωση περιουσιών και ο τρόπος καταβολής αποζημίωσης οδήγησε σταδιακά τους μουσουλμάνους να στραφούν προς την Αλβανία για αναζήτηση προστασίας. Σε μια ιδιαίτερα ταραγμένη και ασταθή για την Ελλάδα περίοδο που ήταν το πρώτο μισό του 20ου αιώνα παρατηρήθηκαν ακραίες εκφάνσεις φανατισμού, εκδίκησης και αντεκδίκησης ανάμεσα στους Μουσουλμάνους Τσάμηδες της Ηπείρου και τον ντόπιο ελληνικό ορθόδοξο πληθυσμό που ενίοτε κατέληγαν σε σφαγές και λεηλασίες. Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 30, η ιταλική εξωτερική πολιτική έγινε αρωγός της προσπάθειας των Τσάμηδων να διεκδικήσουν τις περιουσίες τους και τις ανάλογες αποζημιώσεις, αλλά και υποδαύλιζε τον εθνικισμό τους υποστηρίζοντας την ιδέα της «Μεγάλης Αλβανίας». Οι Τσάμηδες με την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου ήταν στην πλευρά των Ιταλών και αργότερα των Γερμανών. Με τη λήξη του πολέμου πολλοί από αυτούς κατηγορήθηκαν ως δοσίλογοι και καταδικάστηκαν σε θάνατο και δημεύτηκε η περιουσία τους. Με την λήξη του ψυχρού πολέμου και την αναβίωση στα Βαλκάνια των εθνικισμών, επανάφεραν τα αιτήματά τους με κυριότερο την αποκατάσταση των περιουσιών τους. Σημαντικό ρόλο στην διεκδίκηση αποτελούν οι πατριωτικές οργανώσεις των Τσάμηδων στην Αλβανία και το εξωτερικό. Εκτιμάται ότι η λύση που θα μπορούσε σήμερα να προωθηθεί είναι περισσότερο πολιτική λόγω παραγραφής των περισσότερων απαιτήσεών τους και αναρμοδιότητας των διεθνών δικαιοδοτικών οργάνων όπως προέκυψε από παρεμφερείς υποθέσεις.