Μεταρρυθμίσεις Δημόσιας Διοίκησης Τ.Ι : Κλασσικές και σύγχρονες προκλήσεις για το Ελληνικό Κράτος, Τ.ΙΙ: Ποσοτικά δεδομένα ελληνικής δημόσιας διοίκησης : υπαλληλία και δαπάνη, Τ.ΙΙΙ.: Επεξεργασία δεδομένων ανά πεδίο διακυβέρνησης και εκλογικά έτη στο Ελληνικό κράτος, 1961-1997

Η «μεταρρύθμιση» της δημόσιας διοίκησης κατακτά όλο και μεγαλύτερη θέση στις κοινωνικές επιστήμες και την κοινωνιολογική σκέψη, καθώς ενισχύονται οι διεπιστημονικές απαντήσεις στη διεθνή ερευνητική ερωτηματοθεσία. Ανάμεσα τους και για διάφορες χώρες η διοικητική μεταρρύθμιση στο δημόσιο τομέα συνιστά αντικείμενο κοινωνικών ζητημάτων και αγώνων ανάμεσα σε ενδιαφερόμενους παραγόντες σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Στη συζήτηση η μεταρρύθμιση μεταφέρει μοντέλα αναπαράστασης και πραγματικότητας για το θέμα «τι μπορεί να είναι ο δημόσιος τομέας» και «τι δεν μπορεί». Η συζήτηση και τα αποτελέσματά της διαμορφώνουν την εξέλιξης των ιδεών και πρακτικών «μεταρρύθμισης» στις προσδοκίες των ενδιαφερόμενων παραγόντων αλλά και ένα λειτουργικό σύστημα με τρόπους κοινωνικής διαχείρισης. Τα ζητήματα καθιστούν τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης ένα γόνιμο αντικείμενο της κοινωνιολογίας και ένα από τα ενδιαφέροντα σημεία εισόδου στην ανάλυση γενικότερων κοινωνικών φαινομένων, όπως λ.χ. το συνδικαλιστικό φαινόμενο, οι απεργίες, η θέση των φύλων, η μεταβολή της τεχνολογίας, κλπ. Το εύρος των μεταρρυθμίσεων και το περιεχόμενό τους, τα πεδία εφαρμογής τους με τις «προσδοκίες επιδόσεων» πριν και τις «συνέπειες» βιωσιμότητας» μετά την εφαρμογή τους, σε τομείς ή/και σωρευτικά για μία χώρα ή τη διακύμανσή τους σε ομάδα χωρών, οργάνωσαν στη σκέψη μου ένα (φαινομενικά) «αυτό-διαιωνιζόμενο» (και μάλλον υποτιμημένο) «ερώτημα εργασίας», με έννοιες που απλόχερα προσφέρονται για κάθε είδους ανάλυση στον «κλυδωνισμό» από το αμφίσημο αυτό φαινόμενο με τις κοινωνικές του εντάσεις: είναι, inter alia, το «πελατειακό κράτος» (η πλέον ηχηρή και ιδιαίτερα χρήσιμη και χρησιμοποιούμενη έννοια) που υποκινεί à contrario το πνεύμα και την ανάγκη των μεταρρυθμίσεων ή οι μεταρρυθμίσεις υπόρρητα «προσέρχονται» στην πολιτική αντιμετώπιση του κοινωνικού και βιοτικού επιπέδου κοινωνικών ομάδων και της συνολικής δαπάνης που προϋπολογίζεται από κάθε πολιτική κυβέρνηση στα επιμέρους πεδία της «δημόσιας διαχείρισης» και της οργάνωσής για κάθε ένα από αυτά των κοινωνικών ομάδων που τα υπηρετούν. Η απορία - ερώτημα «εν αρχή» αποκτά τη διάσταση υπόθεσης εργασίας. Καθώς προχωρά η μελέτη, σχετικά σύντομα, η υπόθεση εργασίας μεταβολίζεται σε υπόθεση έρευνας· ένας μεταβολισμός που απαιτεί τη διαχείριση του ζητήματος με αφετηρία το ερώτημα και, αφού έλθει στην επιφάνεια το «θέμα» του, στη συνέχεια η διαχείριση του ερευνητέου καθίσταται υπόθεση εργασίας. Εργασθήκαμε σε δύο επίπεδα με την τελική τους εμφάνιση να ακολουθούν τη μέθοδο του ερευνητέου και τα αποτελέσματά τους να κατανέμονται στην τρίτομη αυτή εκδοχή του. Σε αρχικό και πρώτο επίπεδο η διαχείριση προσανατολίσθηκε στην αναζήτηση και οργάνωση εθνικολογιστικών δεδομένων γεγονός που οδήγησε την έρευνα σε κρίσιμα ζητήματα κατεύθυνσης. Τα ζητήματα προκύπτουν τόσο από διεθνείς έρευνες και το περιεχόμενό τους όσο και από αντίστοιχες μελέτες. Πρόκειται για μελέτες που διαμορφώνουν δύο κύριες τάσεις: η πρώτη αφορά την αναζήτηση και χρήση της «πρώτης ύλης» επίσημων δεδομένων από τους φορείς παραγωγής του κράτους όπως είναι η εθνική στατιστική υπηρεσία ή οι διεθνείς οργανισμοί και τις ιδέες επώνυμων θεωρητικών των μεταρρυθμίσεων· η δεύτερη διαφοροποιείται ως προς την προηγούμενη καθόσον στρέφεται σε «ποιοτικές αναλύσεις» που βασίζονται σε ερωτηματολόγια με στόχο ομόλογα ερωτήματα με το δικό μας, αλλά που δεν αποτέλεσε τρόπο της εργασίας μας, με αποτελέσματα όμως που διευρύνουν τη δική μας υπόθεση έρευνας. Σε δεύτερο επίπεδο η υπόθεση εργασίας διαμόρφωσε τη δομή των τριών τόμων, ώστε το ζήτημα των εννοιών που διαπερνούν την έννοια των μεταρρυθμίσεων να καθίσταται πιο αποφασιστικό από την μεθοδολογική κατάταξη των ρευμάτων σκέψης, γεγονός που κάλυψε μεγάλο μέρος της μελέτης, ανεξαρτήτως σταδίου ανάλυσης, την ανάγκη εξειδίκευσης και τέλος την εισαγωγή ειδικής τεχνικής ανάλυσης των διαθέσιμων δεδομένων μετά από επιλογή με κριτήρια απόληξης. Από την σχετική ανάλυση προέκυψε ότι παραμένει πολύ χαμηλά η αξιοπιστία της γνώσης μας για τα αποτελέσματα από εμβληματικά μεταρρυθμιστικά προγράμματα, ακόμη δε περισσότερο κυβερνήσεις με υψηλή επίδοση στις μεταρρυθμίσεις και άλλες, χωρίς να εμφανίζονται στη μεταρρυθμιστική πρωτοπορία, να μην γνωρίζουν τι πέτυχαν ή απέτυχαν. Πολύ δε περισσότερο, κυβερνήσεις αδιαφορούν παντελώς να γνωρίσουν αμφιλεγόμενα, σκοτεινά ή ενδεχομένως και μυστηριώδη αποτελέσματα της διακυβέρνησής τους. Πρόκειται για ένα υπάλληλο θετικό ζήτημα στην έρευνα που προέκυψε και επιβεβαίωσε αυτήν την ευρύτερα συζητούμενη υπόθεση.