Οι ρήτρες αποκλεισμού από το προσφυγικό καθεστώς μέσα από την διάδραση προσφυγικού, ανθρωπιστικού και διεθνούς ποινικού δικαίου: προκλήσεις κατά την εφαρμογή του αρ. 1ΣΤ (α) της Σύμβασης της Γενεύης του 1951

H παρούσα μελέτη επικεντρώνεται στην περίπτωση (α) του αρ. 1 ΣΤ της Σύμβασης της Γενεύης του 1951. Η συγκεκριμένη διάταξη αποκλείει από το καθεστώς του πρόσφυγα τα άτομα για τα οποία υπάρχουν σοβαροί λόγοι να θεωρείται ότι έχουν διαπράξει εγκλήματα κατά της ειρήνης, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, στη λογική ότι τα εν λόγω εγκλήματα συνιστούν τόσο σοβαρές παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου που οι δράστες τους θεωρούνται ανάξιοι προστασίας. Kατά την τρέχουσα συγκυρία όπου παρατηρείται αύξηση των ενόπλων συρράξεων και κατ’ επέκταση του αριθμού των αναγκαστικά εκτοπισμένων ατόμων, η παραπάνω πρόβλεψη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, δεδομένου ότι, οι εθνικές έννομες τάξεις αντιδρούν στα φαινόμενα αυτά υιοθετώντας πλαίσια και πολιτικές εφαρμογής της Σύμβασης που διαταράσσουν την ισορροπία μεταξύ της κρατικής κυριαρχίας και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προτάσσοντας την εθνική ασφάλεια. Επειδή οι ιστορικές και πολίτικες εξελίξεις δεν μπορεί παρά να επηρεάζουν την εξελικτική πορεία του δικαίου, παρατηρείται η αυξανόμενη και αυστηρότερη χρήση των ρητρών αποκλεισμού, ως εργαλείο προκειμένου να εξυπηρετηθεί η γενικότερη τάση περιορισμού του καθεστώτος του πρόσφυγα. Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, η παρούσα εργασία επιχειρεί να αναδείξει την ανάγκη για επιστροφή στις ανθρωπιστικές αρχές της Σύμβασης, καθώς κρίνεται επαρκής, στο βαθμό που το προσφυγικό δίκαιο και γενικότερα το δίκαιο προστασίας δικαιωμάτων του ανθρώπου λειτουργεί συμπληρωματικά με το Διεθνές Ποινικό Δίκαιο και το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο. Για το σκοπό αυτό, αρχικά επιχειρείται μια επισκόπηση των βασικών αρχών του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου και του Διεθνούς Ποινικού Δικαίου, όπως αυτές μεταφέρονται στο προσφυγικό δίκαιο, προκειμένου να αναδειχθούν τα ζητήματα κατανόησης τους κατά τη διαδικασία εξέτασης των ρητρών αποκλεισμού. Ακολουθεί μια προσπάθεια καταγραφής των ζητημάτων που παρατηρούνται κατά την εφαρμογή των ρητρών αποκλεισμού εν γένει, με μια σύντομη μνεία στο ελληνικό συγκείμενο. Τέλος, επιχειρείται η παρότρυνση για μια συσταλτική ερμηνεία της Σύμβασης, προκειμένου να αποφευχθεί η εργαλειοποίηση της εφαρμογής των ρητρών αποκλεισμού, αλλά και οι προκλήσεις κατά τη μεταχείριση των αποκλεισμένων από το καθεστώς του πρόσφυγα ατόμων.