Ειρηνευτικές eπιχειρήσεις 2021 - 2022: ΝΑΤΟ

Οι διεθνείς οργανισμοί, με τα σημερινά χαρακτηριστικά, είναι φαινόμενο που συναντάται μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με κάποιες απόπειρες ίδρυσης διεθνών θεσμών - πρόδρομων των διεθνών οργανισμών να ανιχνεύονται κατά την περίοδο του 19ου αιώνα . Ωστόσο, η τάση των κρατών για συλλογικότητα εμφανίζεται ήδη από την αρχαιότητα, όπου οι ανεξάρτητες, ελληνικές πόλεις - κράτη, στο πλαίσιο της αλληλεξάρτησης, προχώρησαν σε συνασπισμούς με την μορφή των Αμφικτιονιών ή των Συμμαχιών. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών (ΗΕ), Antonio Guterres, “οι ειρηνευτικές επιχειρήσεις είναι μία επένδυση στην παγκόσμια ειρήνη, την ασφάλεια και την ευημερία”. Οι Peacekeeping αποστολές δημιουργήθηκαν και εξελίχθηκαν σε βάθος χρόνου. Ήδη η κοινωνία των Εθνών είχε παίξει ένα πρόδρομο ρόλο σε αυτές, σταδιακά όμως απέκτησαν διαφορετική νομιμοποιητική βάση και έγιναν αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου. Με την παύση του ψυχρού πολέμου και την κυριαρχία της Δύσης ο τρόπος διεξαγωγής και νομιμοποίησης τους σταδιακά μεταλλάχτηκε. Ο ΟΗΕ αντιμετωπίζοντας προβλήματα στην επιτυχή ανάπτυξη των επιχειρήσεων επιβολής της ειρήνης λόγω έλλειψης των απαιτούμενων μέσων, στράφηκε σε άλλους οργανισμούς όπως το ΝΑΤΟ. Ο ΟΗΕ, με απαραίτητη την εξουσιοδότηση του Συμβουλίου Ασφαλείας (ΣΑ), επιτρέπει σε περιφερειακούς ή άλλους διεθνείς οργανισμούς να κάνουν χρήση στρατιωτικής βίας, υπό προϋποθέσεις, ώστε να τερματιστούν οι ένοπλες συγκρούσεις ή να εφαρμοστούν τα ειρηνευτικά μέτρα, σε περιοχές όπου οι συγκρούσεις απειλούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια. Ιδιαίτερο ρόλο σε αυτό παίζει το ΝΑΤΟ παρεμβαίνοντας σε αρκετές συγκρούσεις και το οποίο έχει εκπονήσει δικό του συγκεκριμένο δόγμα για τις «Επιχειρήσεις Υποστήριξης της Ειρήνης», καθώς είναι πιο τεχνικό και λεπτομερές από αυτό του ΟΗΕ. Κάτι τέτοιο είναι φυσικό γιατί το ΝΑΤΟ αποτελεί έναν στρατιωτικό οργανισμό που στηρίζεται στις στρατιωτικές του δυνατότητες. Μετά τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας, το ΝΑΤΟ έχει εξελιχθεί σε έναν νέο οργανισμό που έχει περάσει από μια ολοκληρωμένη διαδικασία μεταμόρφωσης. Οι σκοποί και οι προθέσεις του έχουν εξελιχθεί για να ανταποκριθούν στη νέα πραγματικότητα. Το ΝΑΤΟ εξελίχθηκε από αμυντικό σύμφωνο, σε οργανισμό συλλογικής ασφάλειας. Το ίδιο το ΝΑΤΟ έχει επανεφεύρει τον εαυτό του συνεχώς μέσα στο χρόνο, κάτι τέτοιο γίνεται και για λόγους συγκυρίας, όπως για παράδειγμα είναι η εξέλιξη του ψυχρού πολέμου και ο τερματισμός του, αλλά και για λόγους πού προέρχονται από την ανάγκη επιβίωσης και επανανομιμοποίησης του. Σε μια εποχή που ολοένα και περισσότερο κράτη κηρύσσονται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, είτε λόγω της οικονομικής κρίσης και της συνεπακόλουθης κοινωνικοπολιτικής κρίσης, είτε λόγω θερμών επεισοδίων που προκαλούνται εξαιτίας γεωπολιτικών συμφερόντων που διαταράσσουν τις ισορροπίες στο διεθνές στερέωμα, είναι ύψιστη ανάγκη για κάθε κράτος - μέλος του ΝΑΤΟ να συνδράμει στην αντιμετώπιση καταστάσεων ανθρωπιστικής κρίσης και απαλοιφής των δύσκολων αυτών στιγμών. Οι πλέον σημαντικές ενεργές αποστολές του εξακολουθούν και σήμερα είναι στα Βαλκάνια και στην Αφρική σε συνεργασία με την αφρικανική Ένωση. Ιδιαίτερη πρόκληση όμως είναι ο ρόλος που διαδραματίζει το ΝΑΤΟ στην Ουκρανία μετά την εισβολή της Ρωσίας. Το ΝΑΤΟ έχει αποφύγει να εμπλακεί τυπικά ως οργανισμός, η πραγματικότητα είναι πώς είχε εμπλακεί έμμεσα μέσω της βοήθειας - σε εκπαίδευση, τεχνογνωσία, υλικό και πόρους - που τα μέλη του με δύο αξιοσημείωτες εξαιρέσεις (Τουρκία, Ουγγαρία) παρέχουν στην Ουκρανία όντας συντονισμένα μεταξύ τους. Ένας από τους στόχους της εργασίας είναι και η εξέταση τυχών κενών σχετικά με τις ειρηνευτικές επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ. Αυτό μπορεί να γίνει με τη σύγκριση και την αντιπαραβολή διαφορετικών επιχειρήσεων ειρήνης, την αναζήτηση ασυνεπειών και αντιφάσεων και τον εντοπισμό τομέων όπου υπάρχει περιθώριο βελτίωσης. Αυτά θα αποτελέσουν μια βάση για τη θέση του γράφοντος στην ανάλυση του θέματος και ενδεχομένως να υποδείξουν και τομείς στους οποίους απαιτείται περαιτέρω έρευνα.