Πρόσφυγες, οι πρωταγωνιστές του Μεσοπολέμου: ταυτότητες και σχέσεις γηγενών-προσφύγων στην Αττική μέσα από τον τύπο (1922-1940)

Με αφορμή την κρίση υποδοχής προσφύγων του 2016 η εργασία αυτή γυρίζει στο παρελθόν για να μελετήσει μία από τις μεγαλύτερες προσφυγικές κρίσεις στη διεθνή ιστορία. 100 χρόνια πέρασαν σχεδόν από την Μικρασιατική καταστροφή του 1922 και τον ερχομό περισσότερων από 1 εκ. προσφύγων από την Τουρκία στην Ελλάδα που τότε είχε πληθυσμό μόλις 4 εκ. Η τεράστια αυτή μετακίνηση ανθρώπων άλλαξε τα πάντα και προκάλεσε απανωτά σοκ στην ελληνική κοινωνία. Στη συλλογική μνήμη έχει καταγραφεί ότι η έλευση των προσφύγων αποτέλεσε κοίτασμα πλούτου καθώς ομογενοποίησε και εξέλιξε το ελληνικό στοιχείο. Ο όρος Μικρασιάτης πρόσφυγας έχει ένα ιδιαίτερα θετικό πρόσημο και οι απόγονοί τους νιώθουν μεγάλη περηφάνεια για την καταγωγή τους. Αίσθηση προκαλεί λοιπόν η διαπίστωση ότι ακόμη κι αν ήταν Έλληνες, οι πρόσφυγες του ΄22 αντιμετωπίστηκαν από τους παλιοελλαδίτες με δυσπιστία και εχθρότητα καθ΄ όλη τη διάρκεια του Μεσοπολέμου. Η εργασία αυτή ερευνά τη δύσκολη συμβίωση γηγενών-προσφύγων στην Αττική, όπως αποτυπώνεται στον τύπο. Κύρια πηγή μας είναι τέσσερις αθηναϊκές εφημερίδες: Το βενιζελικό Ελεύθερον Βήμα, η ναυαρχίδα του αντιβενιζελισμού, Καθημερινή, το όργανο του ΚΚΕ, Ριζοσπάστης και η εφημερίδα των προσφύγων Προσφυγικός Κόσμος. Επικουρικά μελετήσαμε πιο λαϊκές εφημερίδες όπως το Εμπρός, τη Βραδυνή και το περιοδικό ποικίλης ύλης, Μπουκέτο. Οι συγκρούσεις μεταξύ γηγενών και προσφύγων εντοπίστηκαν κυρίως σε τρία πεδία: στο πολιτικό, το οικονομικό και το πολιτισμικό και τελικά συμπεράναμε ότι το ταξικό στοιχείο είναι ο καταλύτης των εντάσεων αυτών. Εστιάσαμε ακόμη στο θέμα των νέων ταυτοτήτων που απέκτησαν οι Μικρασιάτες, της εικόνας που είχαν οι ντόπιοι γι’ αυτούς αλλά και οι ίδιοι για τον εαυτό τους και πως αυτή διαχεόταν στην κοινωνία μέσα από στερεότυπα και προκαταλήψεις. Τέλος, επικεντρωθήκαμε στον καθοριστικό ρόλο του ελληνικού κράτους που παρά τις τεράστιες δυσκολίες κατάφερε να αποκαταστήσει και να ενσωματώσει τους πρόσφυγες. Αυτό έχει καταγραφεί ως ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της Ελληνικής πολιτείας και εύλογα αφήνει ερωτηματικά για την σημερινή διαχείριση του προσφυγικού.